<?xml version="1.0" encoding="utf-8"?>
<?xml-stylesheet type="text/xsl" href="/static/taisho.xsl"?>
<TEI xmlns:cb="http://www.cbeta.org/ns/1.0" xml:lang="lzh-Hant-HK" xml:id="J30nB259">
<teiHeader>
	<fileDesc>
		<titleStmt>
			<title>Jiaxing Canon (Shinwenfeng Edition), Electronic version, No. B259 怡山禮佛發願文略釋</title>
			<title xml:lang="zh-Hant">嘉興大藏經（新文豐版）數位版, No. B259 怡山禮佛發願文略釋</title>
			<author>淸 書玉略釋並序跋　有事義（依駒本印）</author>
			<respStmt>
				<resp>Electronic Version by</resp>
				<name>CBETA</name>
			</respStmt>
		</titleStmt>
		<editionStmt>
			<edition>XML TEI P5</edition>
			<respStmt xml:id="resp1"><resp>corrections</resp><name>orig</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp2"><resp>corrections</resp><name>CBETA</name></respStmt>
			<respStmt xml:id="resp3"><resp>corrections</resp><name>CBETA.maha</name></respStmt>
		</editionStmt>
		<extent>1卷</extent>
		<publicationStmt>
			<idno type="CBETA">
				<idno type="canon">J</idno>.<idno type="vol">30</idno>.<idno type="no">B259</idno>
			</idno>
			<distributor>
				<name>中華電子佛典協會 (CBETA)</name>
				<address>
					<addrLine><email>service@cbeta.org</email></addrLine>
				</address>
			</distributor>
			<availability>
				<p>Available for non-commercial use when distributed with this header intact.</p>
			</availability>
			<date>2024-02-25 09:56:44 +0800</date>
		</publicationStmt>
		<sourceDesc>
			<bibl>
				<title level="s">Jiaxing Canon (Shinwenfeng Edition)</title>
				<title level="s" xml:lang="zh-Hant">嘉興大藏經（新文豐版）</title>
				<title level="m" xml:lang="zh-Hant">怡山禮佛發願文略釋</title>
			</bibl>
		</sourceDesc>
	</fileDesc>
	<encodingDesc>
		<projectDesc>
			<p xml:lang="en" cb:type="ly">Input by CBETA(first version), Input by CBETA(second version)</p>
			<p xml:lang="zh-Hant" cb:type="ly">CBETA 人工輸入（版本一），CBETA 人工輸入（版本二）</p>
		</projectDesc>
		<editorialDecl>
			<punctuation resp="#resp1"><p>原書標點</p></punctuation>
		</editorialDecl>
		<tagsDecl>
			<namespace name="http://www.tei-c.org/ns/1.0">
				<tagUsage gi="rdg">
					<listWit>
						<witness xml:id="wit.cbeta">【CB】</witness>
						<witness xml:id="wit.orig">【嘉興】</witness>
					</listWit>
				</tagUsage>
			</namespace>
		</tagsDecl>
		<charDecl>
<char xml:id="CB05924">
				<charName>CBETA CHARACTER CB05924</charName>
				<mapping cb:dec="988964" type="PUA">U+F1724</mapping>
			<charProp><localName>composition</localName><value>乙⃝</value></charProp></char>
<char xml:id="CB18905">
				<charName>CBETA CHARACTER CB18905</charName>
				<mapping cb:dec="1001945" type="PUA">U+F49D9</mapping>
			<charProp><localName>composition</localName><value>甲⃝</value></charProp></char>
<char xml:id="CB21418">
				<charName>CBETA CHARACTER CB21418</charName>
				<mapping cb:dec="1004458" type="PUA">U+F53AA</mapping>
			<charProp><localName>composition</localName><value>丁⃝</value></charProp></char>
<char xml:id="CB21701">
				<charName>CBETA CHARACTER CB21701</charName>
				<mapping cb:dec="1004741" type="PUA">U+F54C5</mapping>
			<charProp><localName>composition</localName><value>己⃝</value></charProp></char>
<char xml:id="CB21703">
				<charName>CBETA CHARACTER CB21703</charName>
				<mapping cb:dec="1004743" type="PUA">U+F54C7</mapping>
			<charProp><localName>composition</localName><value>巳⃝</value></charProp></char>
<char xml:id="CB21704">
				<charName>CBETA CHARACTER CB21704</charName>
				<mapping cb:dec="1004744" type="PUA">U+F54C8</mapping>
			<charProp><localName>composition</localName><value>庚⃝</value></charProp></char>
<char xml:id="CB21705">
				<charName>CBETA CHARACTER CB21705</charName>
				<mapping cb:dec="1004745" type="PUA">U+F54C9</mapping>
			<charProp><localName>composition</localName><value>戊⃝</value></charProp></char>
<char xml:id="CB21706">
				<charName>CBETA CHARACTER CB21706</charName>
				<mapping cb:dec="1004746" type="PUA">U+F54CA</mapping>
			<charProp><localName>composition</localName><value>丙⃝</value></charProp></char>
</charDecl>
	</encodingDesc>
	<profileDesc>
		<langUsage>
			<language ident="en">English</language>
			<language ident="zh-Hant">Chinese (Traditional)</language>
		</langUsage>
	</profileDesc>
	<revisionDesc>
		<change when="2013-05-20">
			<name>CW</name><name>Ray Chou 周邦信</name>P4 to P5 conversion by p4top5a.py, intended for publication
		</change>
		<change when="2009-03-10T13:21:31">
			Zhou Bang-Xin (ed.) Created initial TEI XML version with BASICX.BAT
		</change>
	</revisionDesc>
</teiHeader>
<text><body>
<milestone unit="juan" n="1"/>
<pb ed="J" xml:id="J30.B259.0905a" n="0905a"/>
<lb ed="J" n="0905a01"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">述意</cb:mulu><head>禮佛發願文略釋
<lb ed="J" n="0905a02"/>述意</head>
<lb ed="J" n="0905a03"/><p xml:id="pJ30p0905a0301">蓋謂勤求佛道要須立願爲先。廣度衆生。必以發
<lb ed="J" n="0905a04"/>心爲首。心發。則衆生可度。願立。則佛道堪成。二者
<lb ed="J" n="0905a05"/>兼之。盡善盡美。故從上佛祖。一切聖賢。未有不發
<lb ed="J" n="0905a06"/>誓願。勤修行業。而能成證者也。後來人根漸薄。道
<lb ed="J" n="0905a07"/>力衰微。將謂天生彌勒。自然釋迦。不肯專修。所以
<lb ed="J" n="0905a08"/>怡山禪師。撰此願文。以爲龜鏡。其間皈投三寶。則
<lb ed="J" n="0905a09"/>至德可憑。披瀝一心。則惑業俱遣。四緣具。望修道
<lb ed="J" n="0905a10"/>之有基。八難離期出塵之無障。發四弘。明自他之
<lb ed="J" n="0905a11"/>兩利。開六度顯福慧之兼行。行同二聖之深因。願
<lb ed="J" n="0905a12"/>證一生之極果。更冀散形遍界。普度群迷。見相聞
<lb ed="J" n="0905a13"/>名。咸霑利樂。大哉斯文。實爲成道利生之本也。然
<lb ed="J" n="0905a14"/>願文雖簡。其義頗豐。苟非事理深窮焉能發心眞
<lb ed="J" n="0905a15"/>切。故余採集諸書。略疏大意。庶幾禮誦之人。作一
<lb ed="J" n="0905a16"/>助顯云爾。</p><p xml:id="pJ30p0905a1605" cb:place="inline">時
<lb ed="J" n="0905a17" type="honorific"/>康熙癸巳年佛誕生日蘭陵律學苾芻書玉題於
<lb ed="J" n="0905a18"/>昭慶之法乳堂</p></cb:div>
<lb ed="J" n="0905a19"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">凡例</cb:mulu><head>禮佛發願文略釋
<lb ed="J" n="0905a20"/>凡例<note place="inline">五則</note></head>
<lb ed="J" n="0905a21"/><list><item xml:id="itemJ30p0905a2101"><anchor xml:id="nkr_note_add_0905a2101" n="0905a2101"/><anchor xml:id="beg0905a2101" n="0905a2101"/><space quantity="0"/><anchor xml:id="end0905a2101"/>此文名禮佛發願者。謂發願後應禮十方諸
<lb ed="J" n="0905a22"/>佛。及觀音普賢。以顯悲行二願也。今人樂簡
<lb ed="J" n="0905a23"/>有名無實。若能如實行持。則其功不淺也。</item>
<lb ed="J" n="0905a24"/><item xml:id="itemJ30p0905a2401"><anchor xml:id="nkr_note_add_0905a2401" n="0905a2401"/><anchor xml:id="beg0905a2401" n="0905a2401"/><space quantity="0"/><anchor xml:id="end0905a2401"/>禪師願文行世雖久。而餘典流傳者少。故此
<lb ed="J" n="0905a25"/>行蹟。未及詳備。若以相似應之則于理不當。
<lb ed="J" n="0905a26"/>今仍存闕略。俟高明者補足。</item>
<lb ed="J" n="0905a27"/><item xml:id="itemJ30p0905a2701"><anchor xml:id="nkr_note_add_0905a2701" n="0905a2701"/><anchor xml:id="beg0905a2701" n="0905a2701"/><space quantity="0"/><anchor xml:id="end0905a2701"/>古來註述不一。而行款亦各不同。或本文大
<pb ed="J" xml:id="J30.B259.0905b" n="0905b"/>
<lb ed="J" n="0905b01"/>字。註述字小。或雙行夾註。或單贅句下。今此
<lb ed="J" n="0905b02"/>書俱寫大字。略釋則低一格。科目又低一格。
<lb ed="J" n="0905b03"/>一者遵其先後。二者作述分明。不致紊亂也。</item>
<lb ed="J" n="0905b04"/><item xml:id="itemJ30p0905b0401"><anchor xml:id="nkr_note_add_0905b0401" n="0905b0401"/><anchor xml:id="beg0905b0401" n="0905b0401"/><space quantity="0"/><anchor xml:id="end0905b0401"/>此文脈絡雖然一理貫通。而其間所述之事
<lb ed="J" n="0905b05"/>則異。所以加科揭節次第分開。俾諸覽者。一
<lb ed="J" n="0905b06"/>目了然。毋容擬議也。</item>
<lb ed="J" n="0905b07"/><item xml:id="itemJ30p0905b0701"><anchor xml:id="nkr_note_add_0905b0701" n="0905b0701"/><anchor xml:id="beg0905b0701" n="0905b0701"/><space quantity="0"/><anchor xml:id="end0905b0701"/>誦此文。必須三業致敬對佛陳情。句句分明。
<lb ed="J" n="0905b08"/>字字懇切。方能感應道交。功歸二利。若還如
<lb ed="J" n="0905b09"/>誦經咒。風捲殘雲望其獲益者。未之有也。</item></list></cb:div>
<lb ed="J" n="0905b10"/><cb:div type="other"><cb:mulu type="其他" level="1">略釋</cb:mulu><cb:mulu type="卷" n="1"/><cb:juan fun="open" n="1"><cb:jhead>禮佛發願文略釋</cb:jhead></cb:juan>
<lb ed="J" n="0905b11"/><byline cb:type="author">古杭昭慶萬壽戒壇傳律沙門書玉述</byline>
<lb ed="J" n="0905b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ30p0905b1201">將釋此文。大分爲二。初略標題名。二。正釋文
<lb ed="J" n="0905b13"/>義<g ref="#CB18905">󴧙</g>初中又二<g ref="#CB05924">󱜤</g>初。法題。</p></cb:div>
<lb ed="J" n="0905b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ30p0905b1401">禮佛發願文。</p></cb:div>
<lb ed="J" n="0905b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ30p0905b1501">此題以人法爲名。禮佛者。謂禮十方三世一切
<lb ed="J" n="0905b16"/>佛也。梵語槃談。此翻我禮。我者謂假五蘊而稱
<lb ed="J" n="0905b17"/>禮者。有能所之別。能禮者卽是我之三業。所謂
<lb ed="J" n="0905b18"/>身業翹勤。口業專至。意業恭敬也。所禮者卽是
<lb ed="J" n="0905b19"/>諸佛三身。所謂實相身。等眞法界。法門身。具無
<lb ed="J" n="0905b20"/>量德。應化身。水月相好也。先由相以顯性。後因
<lb ed="J" n="0905b21"/>性以明相。相。卽性中之相。性。卽相中之性。性相
<lb ed="J" n="0905b22"/>圓融。交徹無礙。名爲禮佛。譬如兩鏡相照。由明
<lb ed="J" n="0905b23"/>淨故。方能互現。互爲能現。互爲所現。能所合契
<lb ed="J" n="0905b24"/>機感道交。觀云。先運水月忘相之心。次禮鏡像
<lb ed="J" n="0905b25"/>如空之佛是也。發願者。謂發自利利他之廣大
<lb ed="J" n="0905b26"/>願也。然一切行門。願爲前導。旣發大心。須以大
<lb ed="J" n="0905b27"/>願期之。因該果海。果徹因源。法不虛也。梵語僧
<pb ed="J" xml:id="J30.B259.0905c" n="0905c"/>
<lb ed="J" n="0905c01"/>那。華言弘誓。天台云。廣普之緣。謂之弘。自制其
<lb ed="J" n="0905c02"/>心。謂之誓。志求滿足。謂之願。如阿難云。如一衆
<lb ed="J" n="0905c03"/>生未成佛。終不于此取泥洹是也。如有行無願
<lb ed="J" n="0905c04"/>其行必孤。有願無行。其願必虛。行願相資方成
<lb ed="J" n="0905c05"/>勝用。阿含經云。比丘不發願。終不成佛道故我
<lb ed="J" n="0905c06"/>本師見月老和尙凡授戒法。必令發願。以見有
<lb ed="J" n="0905c07"/>願必成故也。文者。法也。謂聚集諸法而爲文也。
<lb ed="J" n="0905c08"/>其間有通有別。通則通於一切經律等法皆名
<lb ed="J" n="0905c09"/>曰文。別。則專就此願而說。故云禮佛發願文也。
<lb ed="J" n="0905c10"/>略標題竟。</p>
<lb ed="J" n="0905c11"/><p xml:id="pJ30p0905c1101"><g ref="#CB05924">󱜤</g>二。人題。</p></cb:div>
<lb ed="J" n="0905c12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ30p0905c1201">怡山然禪師撰。</p></cb:div>
<lb ed="J" n="0905c13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ30p0905c1301">怡山。山名。乃然禪師所居之處。時人貴其德而
<lb ed="J" n="0905c14"/>不稱其字。故以山彰名也。詳如傳錄。茲不繁贅。
<lb ed="J" n="0905c15"/>撰者述也。謂述諸佛菩薩出世利生之本懷以
<lb ed="J" n="0905c16"/>顯自行化他之實行。四六成文。以便禮誦。大有
<lb ed="J" n="0905c17"/>裨於來學也。</p>
<lb ed="J" n="0905c18"/><p xml:id="pJ30p0905c1801"><g ref="#CB18905">󴧙</g>二。正釋文義分三<g ref="#CB05924">󱜤</g>初。歸敬三寶。</p></cb:div>
<lb ed="J" n="0905c19"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ30p0905c1901">歸命十方調御師。演揚淸淨微妙法。三乘四果解
<lb ed="J" n="0905c20"/>脫僧。願賜慈悲哀攝受。</p></cb:div>
<lb ed="J" n="0905c21"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ30p0905c2101">發願之初。先須歸敬三寶者。有五義故也。一。令
<lb ed="J" n="0905c22"/>見聞者。生信敬故。二。佛法聖衆。擧世樂聞故。三。
<lb ed="J" n="0905c23"/>依戒修持。堪爲福田生物善故。四。佛法二寶。由
<lb ed="J" n="0905c24"/>僧建立故。五。乞求加護。令願速成故。又十方同
<lb ed="J" n="0905c25"/>聚。凡聖交參。以顯同體法性故。具此多義故須
<lb ed="J" n="0905c26"/>歸敬三寶也。先能歸。歸者趨向之義也命者有
<lb ed="J" n="0905c27"/>二。一。身命。謂四大五蘊身。以爲命也。二。性命。謂
<pb ed="J" xml:id="J30.B259.0906a" n="0906a"/>
<lb ed="J" n="0906a01"/>六根。六識性。以爲命也。今言歸者。謂身。禮拜。口
<lb ed="J" n="0906a02"/>稱誦。意觀想。名爲三業投誠。今擧身命。以攝口
<lb ed="J" n="0906a03"/>意。二業也。又眼不觀色。耳不聽聲。鼻不嗅香。舌
<lb ed="J" n="0906a04"/>不嘗味。身不覺觸。意不知法。名爲六根六識歸
<lb ed="J" n="0906a05"/>命。今擧其命。以該六根六識性也。然此命者。乃
<lb ed="J" n="0906a06"/>世人最爲保重。今以皈投三寶者。誠敬之至也。
<lb ed="J" n="0906a07"/>△次。所歸有三。一。佛寶又二。初。約處該時。方者
<lb ed="J" n="0906a08"/>方位有十。謂東西南北。四維上下也。時者時際
<lb ed="J" n="0906a09"/>有三。謂過現未來。豎窮橫遍也。二。約人。顯號。調
<lb ed="J" n="0906a10"/>御師者。正名調御丈夫。謂佛有十種通號此乃
<lb ed="J" n="0906a11"/>十號中之一也。調。謂調伏。御謂制御。授法曰師。
<lb ed="J" n="0906a12"/>謂如來具大丈夫力用。而說種種妙法。調伏制
<lb ed="J" n="0906a13"/>御一切衆生。令離垢染得大涅槃。故名調御師
<lb ed="J" n="0906a14"/>也。又世出世間。一切衆生悉皆皈命。故先皈命
<lb ed="J" n="0906a15"/>十方調御師也△二。法寶。流轉曰演。稱讚曰揚。
<lb ed="J" n="0906a16"/>又自此之彼曰演。從近而遠曰揚。梵語梵摩此
<lb ed="J" n="0906a17"/>云淸淨。離濁曰淸。離染曰淨。最細曰微。難思曰
<lb ed="J" n="0906a18"/>妙。軌持曰法。謂如來所說三藏十二部。一切修
<lb ed="J" n="0906a19"/>多羅法。無濁無染。不可思議。皆爲大小聖賢。人
<lb ed="J" n="0906a20"/>天上下修行之軌則。故云演揚淸淨微妙法也
<lb ed="J" n="0906a21"/>△三。僧寶。三乘者。小乘聲聞。中乘緣覺。大乘菩
<lb ed="J" n="0906a22"/>薩也。乘者。以運載爲義。體通敎。理。行。果。謂依敎
<lb ed="J" n="0906a23"/>解理。依理起行。依行得果。行果正運敎理助運
<lb ed="J" n="0906a24"/>正助合運故名爲乘。四果。有大。有小。大乘四果
<lb ed="J" n="0906a25"/>者。如古師云。從登地。至發光。名爲初果。謂菩薩
<lb ed="J" n="0906a26"/>盡佛境界。明了諸法。本覺之慧。光明開發故。燄
<lb ed="J" n="0906a27"/>慧難勝。名爲二果。謂菩薩所覺圓滿慧光發燄。
<pb ed="J" xml:id="J30.B259.0906b" n="0906b"/>
<lb ed="J" n="0906b01"/>無有能勝故。現前遠行。名爲三果。謂菩薩眞如
<lb ed="J" n="0906b02"/>淨性。顯明現前。盡其邊際故不動。至法雲。名爲
<lb ed="J" n="0906b03"/>四果。謂菩薩眞如凝靜。卽發妙用。大慈如雲。普
<lb ed="J" n="0906b04"/>覆一切故。小乘四果者。一。須陀洹。此云預流。謂
<lb ed="J" n="0906b05"/>斷三界八十八使見惑盡預八聖道法流。見眞
<lb ed="J" n="0906b06"/>諦理。名見道位。亦名斷分別煩惱故。二。斯陀含
<lb ed="J" n="0906b07"/>此云一往來。謂斷欲界九品思中前六品盡後
<lb ed="J" n="0906b08"/>三品尙在。名一往來。亦名斷欲界俱生煩惱六
<lb ed="J" n="0906b09"/>品故。三。阿那含此云不來。謂斷盡欲界殘思進
<lb ed="J" n="0906b10"/>斷上八地思惑。不來欲界受生也。此二名修道
<lb ed="J" n="0906b11"/>位。四阿羅漢此云無生。謂不受三界生死故。又
<lb ed="J" n="0906b12"/>云殺賊。謂能殺煩惱賊故。又云應供。謂應受人
<lb ed="J" n="0906b13"/>天供養故。謂斷色無色界。七十二品俱生煩惱
<lb ed="J" n="0906b14"/>皆盡。名無學道位。自利成就也。解脫僧者。三解
<lb ed="J" n="0906b15"/>脫僧也。謂解粘曰解。去<anchor xml:id="nkr_note_add_0906b1501" n="0906b1501"/><anchor xml:id="beg0906b1501" n="0906b1501"/>縛<anchor xml:id="end0906b1501"/>曰脫。一。慧解脫。修性
<lb ed="J" n="0906b16"/>念處。破一切智外道。二。俱解脫。修共念處。破神
<lb ed="J" n="0906b17"/>通外道。三。無疑解脫。修緣念處破文字外道。然
<lb ed="J" n="0906b18"/>三乘四果解脫。由僧所證。故云三乘四果解脫
<lb ed="J" n="0906b19"/>僧也。又僧者具云僧伽。此云和合衆。合。同也。和
<lb ed="J" n="0906b20"/>合有二義。一者理和。謂同證擇滅無爲。二者事
<lb ed="J" n="0906b21"/>和。有六。謂戒和同修。見和同解利和同均。身和
<lb ed="J" n="0906b22"/>同住。口和無諍。意和同悅。而言和合衆者。如君
<lb ed="J" n="0906b23"/>子和而不同。小人同而不和。比丘亦同亦和。故
<lb ed="J" n="0906b24"/>名和合衆也。自四人以上。乃至無數。名之爲僧。
<lb ed="J" n="0906b25"/>今不言衆。而言僧者。謂擧衆。但彰數。稱僧以表
<lb ed="J" n="0906b26"/>德也。具理事二和名眞實僧。但具事和名淸淨
<lb ed="J" n="0906b27"/>僧。眞實僧寶能令勝義正法久住不滅。淸淨僧
<pb ed="J" xml:id="J30.B259.0906c" n="0906c"/>
<lb ed="J" n="0906c01"/>寶能令世俗正法久住不滅。故律藏云下至有
<lb ed="J" n="0906c02"/>五人持律者和合同住。在於世間。是名正法不
<lb ed="J" n="0906c03"/>滅。當知佛滅度後佛法命脈全寄於僧。是以供
<lb ed="J" n="0906c04"/>僧。卽爲普供三寶也。然佛法二寶。必仗僧弘。縱
<lb ed="J" n="0906c05"/>是凡僧亦能荷負如來正法。所以威德特尊也。
<lb ed="J" n="0906c06"/>△後願攝。求遂曰願。惠與曰賜。與無量之樂曰
<lb ed="J" n="0906c07"/>慈。拔無邊之苦曰悲。憐愍曰哀。護念曰攝。證明
<lb ed="J" n="0906c08"/>曰受。謂願三寶慈悲加護俯攝投誠之意。令一
<lb ed="J" n="0906c09"/>切所求皆如我念。故曰願賜慈悲哀攝受也。</p>
<lb ed="J" n="0906c10"/><p xml:id="pJ30p0906c1001"><g ref="#CB05924">󱜤</g>二。披陳懺悔分三。初違眞逐妄。二。漸生三
<lb ed="J" n="0906c11"/>障。三。總申懺悔<g ref="#CB21706">󵓊</g>今初。</p></cb:div>
<lb ed="J" n="0906c12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ30p0906c1201">弟子衆等。自違眞性。枉入迷流。隨生死以飄沉。逐
<lb ed="J" n="0906c13"/>色聲而貪染。</p></cb:div>
<lb ed="J" n="0906c14"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ30p0906c1401">先。明能懺之人。弟子者謂學在師後曰弟。解從
<lb ed="J" n="0906c15"/>師生曰子。衆者。謂同禮誦之人。等者統攝之謂
<lb ed="J" n="0906c16"/>也。如一人念。則云弟子某甲△次。明所懺之事。
<lb ed="J" n="0906c17"/>眞性者。正因佛性也。所謂常住眞心。性淨明體。
<lb ed="J" n="0906c18"/>自。從也。違背也。謂自從無始以來。一念妄動所
<lb ed="J" n="0906c19"/>以背覺合塵。迷此眞性。故曰自違眞性。又自己
<lb ed="J" n="0906c20"/>也。謂此皆自<anchor xml:id="nkr_note_add_0906c2001" n="0906c2001"/><anchor xml:id="beg0906c2001" n="0906c2001"/>己<anchor xml:id="end0906c2001"/>迷惑。非餘人之所累也。錯誤曰
<lb ed="J" n="0906c21"/>枉。趣向曰入。無明曰迷。迷有三種。一癡。二惑。三
<lb ed="J" n="0906c22"/>顚。輪轉曰流。流有四種。一。欲流。二。有流。三。見流。
<lb ed="J" n="0906c23"/>四。無明流。欲流者。欲界惑也。有流者。上二界惑
<lb ed="J" n="0906c24"/>也。見流者。三界見惑也。無明流者。三界癡惑也。
<lb ed="J" n="0906c25"/>如上諸障皆由眞如不守自性。所以顚倒癡迷。
<lb ed="J" n="0906c26"/>誤入其中。故云枉入迷流也。隨。順也。生死有二。
<lb ed="J" n="0906c27"/>一。凡夫。分段生死。二。三乘變易生死。飄沉者。爲
<pb ed="J" xml:id="J30.B259.0907a" n="0907a"/>
<lb ed="J" n="0907a01"/>境風之所飄流識浪之所沉沒也。如楞嚴云。生
<lb ed="J" n="0907a02"/>滅相續生死死生。如旋火輪未有休息。故云。隨
<lb ed="J" n="0907a03"/>生死以飄沉也。逐色聲而貪染者。逐。追也。色者。
<lb ed="J" n="0907a04"/>形貌好醜。顏色黑白等。聲者。宮商絃管妓樂歌
<lb ed="J" n="0907a05"/>唱等。此六塵中二法也。愛欲曰貪霑粘曰染是
<lb ed="J" n="0907a06"/>六根中情愛。三業中貪欲也經云。從無始來。循
<lb ed="J" n="0907a07"/>諸色聲。逐念流轉。曾不開悟。性淨妙常。不循所
<lb ed="J" n="0907a08"/>常。逐諸生滅。故云逐色聲而貪染也。</p>
<lb ed="J" n="0907a09"/><p xml:id="pJ30p0907a0901"><g ref="#CB21706">󵓊</g>二。漸生三障分三<g ref="#CB21418">󵎪</g>初煩惱障。</p></cb:div>
<lb ed="J" n="0907a10"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ30p0907a1001">十纏。十使。積成有漏之因。</p></cb:div>
<lb ed="J" n="0907a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ30p0907a1101">煩惱障者。謂昏煩之法惱亂心神。障不得自在
<lb ed="J" n="0907a12"/>故此總有二。一。十纏。二。十使。十纏者纏。<anchor xml:id="nkr_note_add_0907a1201" n="0907a1201"/><anchor xml:id="beg0907a1201" n="0907a1201"/>縛<anchor xml:id="end0907a1201"/>也。謂
<lb ed="J" n="0907a13"/>一切衆生被此十法纏<anchor xml:id="nkr_note_add_0907a1301" n="0907a1301"/><anchor xml:id="beg0907a1301" n="0907a1301"/>縛<anchor xml:id="end0907a1301"/>。不能出離生死之苦。
<lb ed="J" n="0907a14"/>證得涅槃寂滅。之樂故。一。無慚。慚。卽慚天。謂人
<lb ed="J" n="0907a15"/>於屛處作惡。不自慚恥故。二。無愧。愧。卽愧人。謂
<lb ed="J" n="0907a16"/>人於見處爲非。不知羞愧故。三。嫉。嫉。妒也。謂見
<lb ed="J" n="0907a17"/>他人榮富。心生妒忌故。四。慳。慳。吝也。謂人於世
<lb ed="J" n="0907a18"/>間資財。及出世間法財。不肯惠施故。五悔。悔。恨
<lb ed="J" n="0907a19"/>也。謂人於所作之過。蒂芥胸臆。不能自安故。六。
<lb ed="J" n="0907a20"/>睡眠。睡眠者。謂人惛懵不惺。常樂睡眠。無省察
<lb ed="J" n="0907a21"/>故。七。掉擧。掉擧者。搖動也。謂心念動搖。於諸禪
<lb ed="J" n="0907a22"/>觀。無由成故。八。昏沉。昏沉者。昏。鈍也。沉墜也。謂
<lb ed="J" n="0907a23"/>昏鈍無知不加精進之功。沉墜苦海故。九。忿。忿
<lb ed="J" n="0907a24"/>怒也。謂人於違情境上發怒。而忘失正念故。十。
<lb ed="J" n="0907a25"/>覆。覆藏也。謂隱藏所作過惡惟恐人知。不能悔
<lb ed="J" n="0907a26"/>過遷善故。是爲十纏△十使者使。卽驅役之義
<lb ed="J" n="0907a27"/>謂此十使皆能驅役心神流轉三界生死故一。
<pb ed="J" xml:id="J30.B259.0907b" n="0907b"/>
<lb ed="J" n="0907b01"/>身見。謂於五蘊身中。妄計有我。強立主宰故。二。
<lb ed="J" n="0907b02"/>邊見。謂於斷常中。但執一邊故。三。邪見。謂邪心
<lb ed="J" n="0907b03"/>取理。不信因果。斷諸善根故。四。見取。謂於非眞
<lb ed="J" n="0907b04"/>勝法中。謬計涅槃。心生取著故。五。戒取。謂於非
<lb ed="J" n="0907b05"/>戒中。謬以爲戒。取以進行故。六。貪。引取之心無
<lb ed="J" n="0907b06"/>厭曰貪。謂於一切財物。及順情境上。引取無厭
<lb ed="J" n="0907b07"/>故。七。瞋。忿怒之心爲瞋。謂於一切違情境上。起
<lb ed="J" n="0907b08"/>忿怒故。八。癡。迷惑之心爲癡。謂於一切事理。無
<lb ed="J" n="0907b09"/>所明了。妄生邪見。起諸邪行故。九。慢。自恃輕他
<lb ed="J" n="0907b10"/>之心爲慢。謂由恃<anchor xml:id="nkr_note_add_0907b1001" n="0907b1001"/><anchor xml:id="beg0907b1001" n="0907b1001"/>己<anchor xml:id="end0907b1001"/>種姓。富貴才能。輕蔑於他
<lb ed="J" n="0907b11"/>故。十。疑。迷心乖理爲疑。謂修戒定等法。不別眞
<lb ed="J" n="0907b12"/>僞。猶豫不決故。前名五利。利。卽快利。謂此妄惑
<lb ed="J" n="0907b13"/>動念卽生。造次恒有故。後名五鈍。鈍。卽遲鈍。謂
<lb ed="J" n="0907b14"/>此妄惑。由推前身見等利使而生故。積成有漏
<lb ed="J" n="0907b15"/>之因者。積。聚也。漏落也。謂諸衆生。由起惑造業。
<lb ed="J" n="0907b16"/>積聚牽纏。所以漏落三界。生死不能出離故。然
<lb ed="J" n="0907b17"/>有因果之分。惑業。爲諸漏之因生死爲諸漏之
<lb ed="J" n="0907b18"/>果。漏有三種。一。欲漏。謂衆生。因欲界見思二惑。
<lb ed="J" n="0907b19"/>造作諸業不能出離欲界故。二。有漏。因果不亡
<lb ed="J" n="0907b20"/>曰有。卽色界無色界見思煩惱也。謂衆生因此
<lb ed="J" n="0907b21"/>煩惱。不能出離色無色界故。三。無明漏。卽三界
<lb ed="J" n="0907b22"/>癡惑也。謂衆生因此無明漏落三界故。斷此三
<lb ed="J" n="0907b23"/>漏。卽超出三界矣。因種也謂是有漏種子皆由
<lb ed="J" n="0907b24"/>纏使煩惱聚成故云積成有漏之因也。</p>
<lb ed="J" n="0907b25"/><p xml:id="pJ30p0907b2501"><g ref="#CB21418">󵎪</g>二業障。</p></cb:div>
<lb ed="J" n="0907b26"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ30p0907b2601">六根六塵。妄作無邊之罪。</p></cb:div>
<lb ed="J" n="0907b27"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ30p0907b2701">業障者業。卽業行。謂由貪瞋癡。起身口意。造諸
<pb ed="J" xml:id="J30.B259.0907c" n="0907c"/>
<lb ed="J" n="0907c01"/>惡業。障蔽正道是名業障。又障者蔽也。礙也。蔽
<lb ed="J" n="0907c02"/>則六根不能見佛聞法等。礙則身心流轉六道
<lb ed="J" n="0907c03"/>等。起有二種。一。六根。二。六塵。六根者。根卽能生
<lb ed="J" n="0907c04"/>之義。謂能生六識故。一。眼根。謂能觀衆色故。二。
<lb ed="J" n="0907c05"/>耳根。謂能聞衆聲故。三。鼻根。謂能嗅衆香故。四。
<lb ed="J" n="0907c06"/>舌根。謂能嘗衆味故。五。身根。謂諸根之所依止。
<lb ed="J" n="0907c07"/>能覺觸故。六。意根。謂於五塵境上分別好惡。起
<lb ed="J" n="0907c08"/>三毒故△六塵者。塵。卽染汚之義。謂能染汚情
<lb ed="J" n="0907c09"/>識。而使眞性不能顯發故。涅槃經中。稱此六塵。
<lb ed="J" n="0907c10"/>名六大賊。謂能劫奪一切善法故也。一。色塵。二。
<lb ed="J" n="0907c11"/>聲塵。三。香塵。四。味塵。五。觸塵。六。法塵。謂意根對
<lb ed="J" n="0907c12"/>前五塵。分別好醜而起善惡諸法故。妄誣誕也。
<lb ed="J" n="0907c13"/>作。營辦也。罪過愆也。無邊者止觀云。種種妙色。
<lb ed="J" n="0907c14"/>能令愚人。見則生愛作諸惡業。歌樂音聲能令
<lb ed="J" n="0907c15"/>凡夫。聞卽染著。起諸惡業。男女身香愚人不了。
<lb ed="J" n="0907c16"/>嗅卽愛著開結使門。造有漏業。肴膳美味能令
<lb ed="J" n="0907c17"/>凡夫。心生染著。起不善業。身分好醜。愚人無智
<lb ed="J" n="0907c18"/>爲之沉沒。起障道業。悟達法師云意多亂想。觸
<lb ed="J" n="0907c19"/>向乖法由此所造罪業無量。故云。妄作無邊之
<lb ed="J" n="0907c20"/>罪也楞嚴云。汝愛我心。我憐汝色。經百千劫。常
<lb ed="J" n="0907c21"/>在纏<anchor xml:id="nkr_note_add_0907c2101" n="0907c2101"/><anchor xml:id="beg0907c2101" n="0907c2101"/>縛<anchor xml:id="end0907c2101"/>。唯殺盜淫。三爲根本。以是因緣業果相
<lb ed="J" n="0907c22"/>續是也。</p>
<lb ed="J" n="0907c23"/><p xml:id="pJ30p0907c2301"><g ref="#CB21418">󵎪</g>三。報障。</p></cb:div>
<lb ed="J" n="0907c24"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ30p0907c2401">迷淪苦海深溺邪途。著我耽人。擧枉錯直。</p></cb:div>
<lb ed="J" n="0907c25"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ30p0907c2501">報障者報。卽果報。謂善惡業果。如影隨形由煩
<lb ed="J" n="0907c26"/>惱惑業。生在地獄。餓鬼畜生。諸趣。因此障蔽正
<lb ed="J" n="0907c27"/>道。故名報障。迷淪苦海者。謂昏昧不醒曰迷漂
<pb ed="J" xml:id="J30.B259.0908a" n="0908a"/>
<lb ed="J" n="0908a01"/>溺無度曰淪愛不能離苦不能盡故喩如海。謂
<lb ed="J" n="0908a02"/>於愛河苦海之中。隨波逐浪。總未能歇。故云。迷
<lb ed="J" n="0908a03"/>淪苦海也。深溺邪途者。謂水不見底曰深。身首
<lb ed="J" n="0908a04"/>沉沒曰溺。邪途者。邪見之路也。由根塵相偶。煩
<lb ed="J" n="0908a05"/>惱牽纏致生邪見。不逢正化。故曰。深溺邪途也。
<lb ed="J" n="0908a06"/>又邪途卽彌戾車。及闡提等。彌戾車。此云惡見。
<lb ed="J" n="0908a07"/>慈恩云。邊地。智論云。弊惡人地。資中曰。是邊邪
<lb ed="J" n="0908a08"/>不正見人。所住之處也。闡提涅槃云。不信因果。
<lb ed="J" n="0908a09"/>無有慚愧。楞伽云。焚燒一切善根謗菩薩乘。名
<lb ed="J" n="0908a10"/>爲闡提。是知邪見外道。不信佛法。斷善根業。起
<lb ed="J" n="0908a11"/>諸邪見。撥無因果。後墮邊地下賤種中。今云深
<lb ed="J" n="0908a12"/>溺邪途者。亦可畏矣。故楞嚴云。一切如來。色目
<lb ed="J" n="0908a13"/>惡見。同名見坑。菩薩見諸虛妄遍執。如臨毒壑
<lb ed="J" n="0908a14"/>著我耽人者謂遍執曰著。不捨曰耽。計內曰我。
<lb ed="J" n="0908a15"/>計外曰人。卽般若四見中。前二見也。自高曰擧。
<lb ed="J" n="0908a16"/>執劣曰枉。捨置曰錯。勝行曰直。在世間而言耽
<lb ed="J" n="0908a17"/>著我人。造諸不善報感三途名爲擧枉。不行五
<lb ed="J" n="0908a18"/>常。障受人天之樂。謂之錯直。在出世間而言耽
<lb ed="J" n="0908a19"/>著欲樂造有漏因。名爲擧枉。不修解脫之道。障
<lb ed="J" n="0908a20"/>受寂滅之樂謂之錯直。故經云縱得四空果報。
<lb ed="J" n="0908a21"/>三界極尊福盡還作牛領中蟲。況復其餘無福
<lb ed="J" n="0908a22"/>德者。在小乘而言。耽著自利。久住化城。名爲擧
<lb ed="J" n="0908a23"/>枉。不發大心。往趣寶所。障受眞常之樂。謂之錯
<lb ed="J" n="0908a24"/>直。此皆知見偏僻。顚倒是非。故以惡爲善。以苦
<lb ed="J" n="0908a25"/>爲樂。以劣爲勝不求上進。故云。擧枉錯直也。其
<lb ed="J" n="0908a26"/>義深遠願毋忽焉。</p>
<lb ed="J" n="0908a27"/><p xml:id="pJ30p0908a2701"><g ref="#CB21706">󵓊</g>三總申懺悔。</p></cb:div>
<pb ed="J" xml:id="J30.B259.0908b" n="0908b"/>
<lb ed="J" n="0908b01"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ30p0908b0101">累生業障一切愆尤。仰三寶以慈悲。瀝一心而懺
<lb ed="J" n="0908b02"/>悔。</p></cb:div>
<lb ed="J" n="0908b03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ30p0908b0301">累生者非止一生也。所謂假使百千劫。所作業
<lb ed="J" n="0908b04"/>不忘。故云累生業障。然三障之中。業爲最重。故
<lb ed="J" n="0908b05"/>特擧也。一切者總攝之義。罪過曰愆。怨責曰尤。
<lb ed="J" n="0908b06"/>謂招報受苦之罪責也。報有三種。一者現報。二
<lb ed="J" n="0908b07"/>者生報。三者後報。此雖通三義局後報。古德偈
<lb ed="J" n="0908b08"/>云塵沙劫又塵沙劫數盡塵沙劫未休。當念只
<lb ed="J" n="0908b09"/>因情未撇無邊生死自羈留。又云。五趣遷流不
<lb ed="J" n="0908b10"/>暫停。百劫千生受凄楚。故云一切愆尤也。前三
<lb ed="J" n="0908b11"/>障中。纏使。是起惑。根塵是造業。苦海邪途。是感
<lb ed="J" n="0908b12"/>果。雖未見造。然無始以來孰能免之。識情迷覆。
<lb ed="J" n="0908b13"/>不覺不知。所以總申也。仰三寶以慈悲者。仰望
<lb ed="J" n="0908b14"/>也三寶者佛法僧也。如如意珠。隨心應量。故稱
<lb ed="J" n="0908b15"/>爲寶。約事相言佛。卽三身相好。法。卽修多羅敎。
<lb ed="J" n="0908b16"/>僧。卽菩薩羅漢。約理性論。心性本覺。佛也。性德
<lb ed="J" n="0908b17"/>軌持法也。覺持不二。僧也。慈則除其惑業。悲則
<lb ed="J" n="0908b18"/>滅其苦報。故云。仰三寶以慈悲也。上明所求三
<lb ed="J" n="0908b19"/>寶。下爲能懺一心。瀝一心而懺悔者。滌盡無餘
<lb ed="J" n="0908b20"/>曰瀝。謂無始至今。所有過咎。向三寶前盡情發
<lb ed="J" n="0908b21"/>露也。一心者事理圓融也。如禮讚觀想名事一
<lb ed="J" n="0908b22"/>心。了達法性。名理一心。梵語懺摩。華言悔過。今
<lb ed="J" n="0908b23"/>言懺悔者。華梵雙彰也。淸涼疏云。懺名陳露先
<lb ed="J" n="0908b24"/>罪。悔名改往修來。事懺。作法。取相。理懺。無生。實
<lb ed="J" n="0908b25"/>相。事悔業苦皆消。理悔煩惱悉淨。一心作法。理
<lb ed="J" n="0908b26"/>事皆周。故云瀝一心而懺悔也。</p>
<lb ed="J" n="0908b27"/><p xml:id="pJ30p0908b2701"><g ref="#CB05924">󱜤</g>三。發願回向又三。初具緣離難二。正發四
<pb ed="J" xml:id="J30.B259.0908c" n="0908c"/>
<lb ed="J" n="0908c01"/>弘。三。總結回向<g ref="#CB21706">󵓊</g>初中復三。初。具緣。二。離難。
<lb ed="J" n="0908c02"/>三。重結<g ref="#CB21418">󵎪</g>初。又分四<g ref="#CB21705">󵓉</g>一。師友緣。</p></cb:div>
<lb ed="J" n="0908c03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ30p0908c0301">所願。能仁拯拔。善友提攜。</p></cb:div>
<lb ed="J" n="0908c04"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ30p0908c0401">所願者。樂求也。謂樂求諸佛菩薩慈悲拯拔。令
<lb ed="J" n="0908c05"/>我等所求。不違本誓也。然菩薩誓願。不出四弘。
<lb ed="J" n="0908c06"/>故下詳列開明。又願者。希望也。是初求義。誓者。
<lb ed="J" n="0908c07"/>期約也。乃終到義。又誓前立志曰願。願後勇往
<lb ed="J" n="0908c08"/>曰誓。謂欲求無上妙道。必須先立其志。故發誓
<lb ed="J" n="0908c09"/>願也。釋迦。本師佛號也。此云能仁。謂能以仁慈
<lb ed="J" n="0908c10"/>化度衆生故。拯謂拯昏迷之失性。拔。謂拔滯溺
<lb ed="J" n="0908c11"/>之沉流。此總結上文也。又拯。援救也。拔。提出也。
<lb ed="J" n="0908c12"/>謂願釋迦本師。以種種敎乘。循循善誘。拯救於
<lb ed="J" n="0908c13"/>苦海之中。拔出於邪途之外。令常修學。而不相
<lb ed="J" n="0908c14"/>侵也。善友。出世三乘聖賢。住世四衆善信人也。
<lb ed="J" n="0908c15"/>提。謂提出煩惱之深淵。攜。謂攜到涅槃之彼岸。
<lb ed="J" n="0908c16"/>此引起下文也。又提挈擧也。攜。相執也。謂望菩
<lb ed="J" n="0908c17"/>薩善友。以一切法行。曲垂慈誨。提擧於道階之
<lb ed="J" n="0908c18"/>上。相執於精進之場。令久修持。而不退失。故云
<lb ed="J" n="0908c19"/>能仁拯拔。善友提攜也。然佛種從緣起。所以先
<lb ed="J" n="0908c20"/>願具緣也。</p>
<lb ed="J" n="0908c21"/><p xml:id="pJ30p0908c2101"><g ref="#CB21705">󵓉</g>二。淨證緣。</p></cb:div>
<lb ed="J" n="0908c22"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ30p0908c2201">出煩惱之深淵到菩提之彼岸。</p></cb:div>
<lb ed="J" n="0908c23"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ30p0908c2301">破裂無明曰出。水盤漩處曰淵。煩惱者卽根。隨
<lb ed="J" n="0908c24"/>等。諸煩惱也。百法論云。根煩惱有六。謂貪瞋。癡。
<lb ed="J" n="0908c25"/>慢。疑。惡見也。隨煩惱二十。於中分三。小隨十。謂
<lb ed="J" n="0908c26"/>忿。覆。慳。嫉。惱。害。恨。諂。誑。憍也。中隨二。謂無慚。無
<lb ed="J" n="0908c27"/>愧也。大隨八。謂不信懈怠。放逸。失念掉擧。昏沉。
<pb ed="J" xml:id="J30.B259.0909a" n="0909a"/>
<lb ed="J" n="0909a01"/>散亂。不正知也。乃至八萬四千塵勞。及塵沙。無
<lb ed="J" n="0909a02"/>明等。諸煩惱。如淵之深。難以出離。故望諸佛。菩
<lb ed="J" n="0909a03"/>薩慈悲救拔。令佛法時時現前。煩惱塵塵解脫
<lb ed="J" n="0909a04"/>故云。出煩惱之深淵也。到菩提之彼岸者。到。至
<lb ed="J" n="0909a05"/>也。梵語菩提。此云覺道。乃如來之智果。非同聲
<lb ed="J" n="0909a06"/>聞緣覺之菩提也。彼岸者。謂出生死此岸。渡煩
<lb ed="J" n="0909a07"/>惱中流。到涅槃彼岸。故經云。衆生心水淨。菩提
<lb ed="J" n="0909a08"/>影現中。今轉煩惱而成菩提。故云。到菩提之彼
<lb ed="J" n="0909a09"/>岸也。</p>
<lb ed="J" n="0909a10"/><p xml:id="pJ30p0909a1001"><g ref="#CB21705">󵓉</g>三。植福緣。</p></cb:div>
<lb ed="J" n="0909a11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ30p0909a1101">此世福基命位。各願昌隆。</p></cb:div>
<lb ed="J" n="0909a12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ30p0909a1201">此世。現生也。福基者。基。址也。本也。洪範明五福。
<lb ed="J" n="0909a13"/>謂福壽。富貴。康寧。好德考終也。福從布施禪定
<lb ed="J" n="0909a14"/>中來。故菩薩修道。先行檀度。以施爲助道之緣
<lb ed="J" n="0909a15"/>故云福基也。命位者。五福中之壽考也。壽從持
<lb ed="J" n="0909a16"/>戒放生中來。故如來成道先結戒品。以戒爲成。
<lb ed="J" n="0909a17"/>佛之本。故云命位也。又位。座也。佷也。唯識論云。
<lb ed="J" n="0909a18"/>色心連持。相續不斷。稱爲命根。色心者。卽識。息
<lb ed="J" n="0909a19"/>煖。三也。施資身命戒資慧命。施戒共修。故曰福
<lb ed="J" n="0909a20"/>基命位也。盛顯曰昌高大曰隆。各願者。普願一
<lb ed="J" n="0909a21"/>切人也。淨名云。諸佛得解脫。當於衆生心行中
<lb ed="J" n="0909a22"/>求。是以菩薩發心。自未得度。先度於人。所以願
<lb ed="J" n="0909a23"/>自他福壽。如杲日麗天。光明顯大以毘尼久住
<lb ed="J" n="0909a24"/>正法永昌。故云各願昌隆也。然有慧無福。則行
<lb ed="J" n="0909a25"/>道艱難。是故先願植福也。</p>
<lb ed="J" n="0909a26"/><p xml:id="pJ30p0909a2601"><g ref="#CB21705">󵓉</g>四。種智緣。</p></cb:div>
<lb ed="J" n="0909a27"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ30p0909a2701">來生智種。靈苗。同希增秀。</p></cb:div>
<pb ed="J" xml:id="J30.B259.0909b" n="0909b"/>
<lb ed="J" n="0909b01"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ30p0909b0101">來生。後世也。智種者。菩提道種智也。智從般若
<lb ed="J" n="0909b02"/>中來。故云智種。靈苗者。靈明覺性之苗也。靈從
<lb ed="J" n="0909b03"/>正助道品上顯發。故云靈苗。加益曰增榮茂曰
<lb ed="J" n="0909b04"/>秀。慕望須求曰希。同希者。未種善根者。今當令
<lb ed="J" n="0909b05"/>種。<anchor xml:id="nkr_note_add_0909b0501" n="0909b0501"/><anchor xml:id="beg0909b0501" n="0909b0501"/>已<anchor xml:id="end0909b0501"/>種善根者。今令增長。金剛種子。彼此種在
<lb ed="J" n="0909b06"/>八識田中於當來世。遇善知識。一言半句。卽便
<lb ed="J" n="0909b07"/>抽芽。如苗之秀實得成道果。故云同希增秀也。
<lb ed="J" n="0909b08"/>然有福無慧則道心難發。悟入無由。如來兩足
<lb ed="J" n="0909b09"/>稱尊。自他俱利。故願智種增榮。爲進道之緣也。</p>
<lb ed="J" n="0909b10"/><p xml:id="pJ30p0909b1001"><g ref="#CB21418">󵎪</g>二。離難分八<g ref="#CB21705">󵓉</g>初。離邊地難。</p></cb:div>
<lb ed="J" n="0909b11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ30p0909b1101">生逢中國。</p></cb:div>
<lb ed="J" n="0909b12"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ30p0909b1201">中國者離邊地曰中。周境曰國。卽<name role="" type="person">南閻浮提</name>也。
<lb ed="J" n="0909b13"/>此云勝金。有三事勝於東。西。北。三洲也。一。勇猛
<lb ed="J" n="0909b14"/>強記。謂南洲之人。於諸敎法。勇猛讀誦。記聞廣
<lb ed="J" n="0909b15"/>博。心不忘失。餘洲不能所以稱勝。二。勤修梵行。
<lb ed="J" n="0909b16"/>謂南洲之人。於諸淸淨梵行。則能精勤修習。期
<lb ed="J" n="0909b17"/>證道果。餘洲不能所以稱勝。三佛出其土。謂南
<lb ed="J" n="0909b18"/>洲。乃是中華文物之國。故名中國。一切聖賢。皆
<lb ed="J" n="0909b19"/>出其中。其人易化。所以佛之降生。必在斯土。其
<lb ed="J" n="0909b20"/>餘三洲。則不示現。所以稱勝。經云。中國難生。故
<lb ed="J" n="0909b21"/>願生也。若生餘處。障不得見佛聞法。卽如邊地
<lb ed="J" n="0909b22"/>難也。</p>
<lb ed="J" n="0909b23"/><p xml:id="pJ30p0909b2301"><g ref="#CB21705">󵓉</g>二。離佛法難。</p></cb:div>
<lb ed="J" n="0909b24"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ30p0909b2401">長遇明師。</p></cb:div>
<lb ed="J" n="0909b25"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ30p0909b2501">長者。對幼而言。遇者師資道合。明師者。明。眼師
<lb ed="J" n="0909b26"/>家也。又能具正眼曰明。解行相應曰師。若無解
<lb ed="J" n="0909b27"/>何以開吾迷。無行。何以成吾德。然弟子雖有根
<pb ed="J" xml:id="J30.B259.0909c" n="0909c"/>
<lb ed="J" n="0909c01"/>性。堪爲法器。若不逢良匠。切磋琢磨。終久難成
<lb ed="J" n="0909c02"/>古云。玉不琢不成器。人不學不知禮。故遇明師
<lb ed="J" n="0909c03"/>如逢良匠。良匠能成世間美器。明師。能出佛法
<lb ed="J" n="0909c04"/>大器。如臨濟參大愚。夾山見舡子。一言之下。超
<lb ed="J" n="0909c05"/>凡入聖。展轉相傳。續佛慧命。故願長遇明師也。
<lb ed="J" n="0909c06"/>若不遇明師開導。則。佛法難知。卽如佛前佛後
<lb ed="J" n="0909c07"/>難也。</p>
<lb ed="J" n="0909c08"/><p xml:id="pJ30p0909c0801"><g ref="#CB21705">󵓉</g>三。離世智難。</p></cb:div>
<lb ed="J" n="0909c09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ30p0909c0901">正信出家。</p></cb:div>
<lb ed="J" n="0909c10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ30p0909c1001">正信出家者。謂心相不異曰正。決定不疑曰信。
<lb ed="J" n="0909c11"/>爲生死。爲菩提不爲名利不爲債負。不爲偷安。
<lb ed="J" n="0909c12"/>不爲避難。故曰正信。出生死家。入如來家。故曰
<lb ed="J" n="0909c13"/>出家。然正信。卽好心也。好心出家者。南山律祖
<lb ed="J" n="0909c14"/>云。怖四怨之多苦。厭三界之無常。辭六親之至
<lb ed="J" n="0909c15"/>愛。捨五欲之深著能如是者。方名好心出家。古
<lb ed="J" n="0909c16"/>德云。出家乃大丈夫事。非將相之所能爲。寶積
<lb ed="J" n="0909c17"/>經云。無有在家能修習無上正覺之道。大緣經
<lb ed="J" n="0909c18"/>云。以一日一夜出家功德。二十劫不墮三惡道。
<lb ed="J" n="0909c19"/>然雖有如是功德全在念頭眞切。若不眞切。則
<lb ed="J" n="0909c20"/>信施難消。出家無益。華嚴云。信爲入道之源。佛
<lb ed="J" n="0909c21"/>法如大海。惟信得入。信心一發。萬善從生。故願
<lb ed="J" n="0909c22"/>正信出家也。若無正信則知見差殊。障不得見
<lb ed="J" n="0909c23"/>佛聞法。卽如世智辯聰難也。</p>
<lb ed="J" n="0909c24"/><p xml:id="pJ30p0909c2401"><g ref="#CB21705">󵓉</g>四。離長壽難。</p></cb:div>
<lb ed="J" n="0909c25"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ30p0909c2501">童眞入道。</p></cb:div>
<lb ed="J" n="0909c26"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ30p0909c2601">童眞入道者。山無草木曰童。心無變異曰眞。謂
<lb ed="J" n="0909c27"/>十五以下也。此時枝葉未分。其心純一。易得入
<pb ed="J" xml:id="J30.B259.0910a" n="0910a"/>
<lb ed="J" n="0910a01"/>道。旣入道<anchor xml:id="nkr_note_add_0910a0101" n="0910a0101"/><anchor xml:id="beg0910a0101" n="0910a0101"/>已<anchor xml:id="end0910a0101"/>。則以佛法爲<anchor xml:id="nkr_note_add_0910a0102" n="0910a0102"/><anchor xml:id="beg0910a0102" n="0910a0102"/>己<anchor xml:id="end0910a0102"/>任。自不參於世事
<lb ed="J" n="0910a02"/>也。若逾斯年。於道漸違。恐難務本。故願童眞入
<lb ed="J" n="0910a03"/>道也。如或耽著世樂。不求佛道。縱百千歲虛度
<lb ed="J" n="0910a04"/>光陰。卽如長壽天之難也。</p>
<lb ed="J" n="0910a05"/><p xml:id="pJ30p0910a0501"><g ref="#CB21705">󵓉</g>五。離根缺難。</p></cb:div>
<lb ed="J" n="0910a06"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ30p0910a0601">六根通利。三業純和。</p></cb:div>
<lb ed="J" n="0910a07"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ30p0910a0701">六根通利者。謂眼根徹見於色。故名曰通。見色
<lb ed="J" n="0910a08"/>不粘於色。故名曰利。其餘五根。亦復如是。若有
<lb ed="J" n="0910a09"/>霑粘。則成生死。若得解脫。卽證涅槃。故經云。輪
<lb ed="J" n="0910a10"/>生死也是此六根證妙常也是此六根。古德云。
<lb ed="J" n="0910a11"/>見相不生癡愛業洞然便是釋迦身如法華。六
<lb ed="J" n="0910a12"/>根淸淨。楞嚴六根圓通是也。若順事而言眼不
<lb ed="J" n="0910a13"/>能見。耳不能聞謂之根缺以理而論眼著色耳
<lb ed="J" n="0910a14"/>著聲不能見佛聞法。卽爲根缺故願六根通利
<lb ed="J" n="0910a15"/>也。然通利卽解脫義三業純和者三業謂身。口。
<lb ed="J" n="0910a16"/>意所作之業也。有善有惡純和者心口相應也
<lb ed="J" n="0910a17"/>三業之中意業爲主心王若正則六臣不邪如
<lb ed="J" n="0910a18"/>身造殺盜淫。口說妄言語。意起貪瞋癡。謂之三
<lb ed="J" n="0910a19"/>業乖諍。則成惡法。如身防一切不善之法。口出
<lb ed="J" n="0910a20"/>眞實之言。意地專念於道如是收攝身心。謂之
<lb ed="J" n="0910a21"/>三業淸淨則成善業。古云。心田不長無明草覺
<lb ed="J" n="0910a22"/>苑常開智慧花故願三業純和也。如根不通利。
<lb ed="J" n="0910a23"/>三業爲非。違法障道。卽如根缺難也。</p>
<lb ed="J" n="0910a24"/><p xml:id="pJ30p0910a2401"><g ref="#CB21705">󵓉</g>六。離旁生難。</p></cb:div>
<lb ed="J" n="0910a25"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ30p0910a2501">不染世緣。常修梵行。</p></cb:div>
<lb ed="J" n="0910a26"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ30p0910a2601">不染世緣者。離塵脫俗也。耽著曰染。世緣不出
<lb ed="J" n="0910a27"/>名利兩種。佛法。世法。如天平相似。世情若重一
<pb ed="J" xml:id="J30.B259.0910b" n="0910b"/>
<lb ed="J" n="0910b01"/>分。佛法則輕一分也。旣爲佛子。當行佛事。休心
<lb ed="J" n="0910b02"/>息念。杜絕諸緣。精勤辦道。塵心不動慧性自然
<lb ed="J" n="0910b03"/>圓明。若經理塵緣專於世事。則身雖出家。心不
<lb ed="J" n="0910b04"/>入道。所謂山泉流出人間去。淸水依然成濁波。
<lb ed="J" n="0910b05"/>故願不染世緣也。常修梵行者。潔身慕道也。梵
<lb ed="J" n="0910b06"/>行。亦名淨行。謂遠離貪愛淸淨行持之行也。常
<lb ed="J" n="0910b07"/>修。謂行住坐臥。依戒而行心不放逸也。故華嚴
<lb ed="J" n="0910b08"/>云。戒爲無上菩提本。應當具足持淨戒。若能堅
<lb ed="J" n="0910b09"/>持於淨戒。一切如來所讚歎。故願常修梵行也。
<lb ed="J" n="0910b10"/>如或樂著世緣。不修淨行則信施難消。古云。十
<lb ed="J" n="0910b11"/>方一粒米。重如<name role="" type="person">須彌山</name>。若還不了道披毛帶角
<lb ed="J" n="0910b12"/>還。披毛帶角卽如旁生難也。</p>
<lb ed="J" n="0910b13"/><p xml:id="pJ30p0910b1301"><g ref="#CB21705">󵓉</g>七。離餓鬼難。</p></cb:div>
<lb ed="J" n="0910b14"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ30p0910b1401">執持禁戒。塵業不侵。</p></cb:div>
<lb ed="J" n="0910b15"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ30p0910b1501">執持禁戒者。謂誓願嚴淨毘尼。以立其本也。執。
<lb ed="J" n="0910b16"/>是信受持。是專念。謂信受於戒。專念不忘。故曰
<lb ed="J" n="0910b17"/>執持。禁是禁止。戒。是戒法。謂如來所制之法。禁
<lb ed="J" n="0910b18"/>止不得違犯故曰禁戒。塵是微塵。業是貪業。侵。
<lb ed="J" n="0910b19"/>是侵犯。謂秉受佛戒乃至微塵之物。誓願不侵
<lb ed="J" n="0910b20"/>犯也。然出家稱爲上人。如世人所貪我不貪世
<lb ed="J" n="0910b21"/>人所愛。我不愛出人之上。故名上人。若心隨境
<lb ed="J" n="0910b22"/>轉。身被緣牽貪著一文。則不値一文。書云。有所
<lb ed="J" n="0910b23"/>好樂。則不得其正是也。僧祗云。戒是佛法平地。
<lb ed="J" n="0910b24"/>萬善由之生長。一切佛弟子。皆依戒住。若無此
<lb ed="J" n="0910b25"/>地。則善不能生也。毘奈耶云。諸佛證菩提。獨覺
<lb ed="J" n="0910b26"/>身心淨。及與阿羅漢咸由律行成。當知諸佛菩
<lb ed="J" n="0910b27"/>薩。聲聞緣覺。雖權實不等然總以淨戒而爲其
<pb ed="J" xml:id="J30.B259.0910c" n="0910c"/>
<lb ed="J" n="0910c01"/>體。佛滅度後以戒爲師。依戒而住。內秘菩薩。外
<lb ed="J" n="0910c02"/>現聲聞。尤必執持禁戒嚴護威儀。戒身淸淨定
<lb ed="J" n="0910c03"/>慧發生。雖未證果亦稱聖衆以登壇時所得如
<lb ed="J" n="0910c04"/>法淸淨律儀卽是無漏戒身直至成道更無別
<lb ed="J" n="0910c05"/>體。故願執持禁戒塵業不侵也如或貪著財物。
<lb ed="J" n="0910c06"/>禁戒不持。便成漏器。則法喜不能充滿。旣無法
<lb ed="J" n="0910c07"/>水所潤。卽如餓鬼難也。</p>
<lb ed="J" n="0910c08"/><p xml:id="pJ30p0910c0801"><g ref="#CB21705">󵓉</g>八。離地獄難。</p></cb:div>
<lb ed="J" n="0910c09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ30p0910c0901">嚴護威儀蜎飛無損。</p></cb:div>
<lb ed="J" n="0910c10"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ30p0910c1001">嚴護威儀者。上明自利。此兼利他也。嚴。謂嚴謹。
<lb ed="J" n="0910c11"/>護。謂守護。威。謂淸嚴可畏。儀。謂形儀可軌。謂嚴
<lb ed="J" n="0910c12"/>謹三業。守護威儀。以成二利行也。律云。威儀乃
<lb ed="J" n="0910c13"/>是無言之敎堪發有情之信。內則軌範僧徒。外
<lb ed="J" n="0910c14"/>則利益檀護。廣有三千八萬之多略則行住坐
<lb ed="J" n="0910c15"/>臥四種。擧足動步。如法行持。能住持正法建立
<lb ed="J" n="0910c16"/>僧倫。所謂淨行成於道儀淸白緣於戒品是也。
<lb ed="J" n="0910c17"/>蓋如來處世。深達物機。凡所施行。必以威儀爲
<lb ed="J" n="0910c18"/>主。內懷獅子之德外現象王之威。以顯沙門戒
<lb ed="J" n="0910c19"/>德。有可觀也。蜎飛是空中細蟲。此擧上以該其
<lb ed="J" n="0910c20"/>下。無損者不傷也。言其行動之間。上至蜎飛。下
<lb ed="J" n="0910c21"/>及蝡動。一切微細蟲蟻。並願不傷其命。故云嚴
<lb ed="J" n="0910c22"/>護威儀。蜎飛無損也。微類尙然。大可知矣。是故
<lb ed="J" n="0910c23"/>佛言。具足守持淨戒律儀能令三寶慧命不斷。
<lb ed="J" n="0910c24"/>如或不依佛戒。不守律儀。生他不信。造下業因。
<lb ed="J" n="0910c25"/>必招業果。受業果者。卽如地獄難也。其蜎飛無
<lb ed="J" n="0910c26"/>損。塵業不侵。及常修梵行等句。卽三根本戒也。
<lb ed="J" n="0910c27"/>如法思之其義自顯。</p>
<pb ed="J" xml:id="J30.B259.0911a" n="0911a"/>
<lb ed="J" n="0911a01"/><p xml:id="pJ30p0911a0101"><g ref="#CB21418">󵎪</g>三。重結。</p></cb:div>
<lb ed="J" n="0911a02"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ30p0911a0201">不逢八難。不缺四緣。</p></cb:div>
<lb ed="J" n="0911a03"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ30p0911a0301">八難者。八處障難也。一。地獄難。謂衆生因惡業
<lb ed="J" n="0911a04"/>所感墮於彼處。長夜受苦。障於見佛聞法。故名
<lb ed="J" n="0911a05"/>爲難。二。畜生難。謂衆生隨因受報墮於此中。常
<lb ed="J" n="0911a06"/>被鞭打殺害。互相吞噉。受苦無窮。障於見佛聞
<lb ed="J" n="0911a07"/>法。故名爲難。三。餓鬼難。謂隨因受報感此道中。
<lb ed="J" n="0911a08"/>長劫不聞漿水之名。飢火逼腹。渴燄燒心。受無
<lb ed="J" n="0911a09"/>量苦。障於見佛聞法。故名爲難。四。長壽天難。卽
<lb ed="J" n="0911a10"/>四禪中無想天也。無想者。謂心想不行故以五
<lb ed="J" n="0911a11"/>百劫爲壽。外道多生其中。障於見佛聞法。故名
<lb ed="J" n="0911a12"/>爲難。五。<name role="" type="person">北鬱單越</name>難。此云勝處。謂感報勝於東
<lb ed="J" n="0911a13"/>西南三洲也。人壽千歲。命無中夭。爲著樂故。不
<lb ed="J" n="0911a14"/>受敎化。所以聖人不出其中。不得見佛聞法。故
<lb ed="J" n="0911a15"/>名爲難。六。盲聾。瘖啞難。謂此等人。雖生中國。業
<lb ed="J" n="0911a16"/>障深重。諸根不具。雖値佛出世。不能見佛聞法。
<lb ed="J" n="0911a17"/>故名爲難。七。世智辯聰難。謂世間人。邪智聰利
<lb ed="J" n="0911a18"/>者。惟務耽習外道經書。不信出世正法。故名爲
<lb ed="J" n="0911a19"/>難。八。佛前佛後難。如來出世爲大導師。令諸衆
<lb ed="J" n="0911a20"/>生。離生死苦。得涅槃樂。緣薄之人。業障深重。生
<lb ed="J" n="0911a21"/>不遇時不能見佛聞法。故名爲難。然此之八處。
<lb ed="J" n="0911a22"/>雖感報苦樂有異。而皆不得見佛聞法。故總稱
<lb ed="J" n="0911a23"/>爲難也。經云。寧受一切苦。得聞諸佛名。不受無
<lb ed="J" n="0911a24"/>量樂。而不聞佛名是也。不逢者從今以去。乃至
<lb ed="J" n="0911a25"/>菩提。誓願常聞佛法敎化衆生終不遇此難也。
<lb ed="J" n="0911a26"/>如楞嚴經觀音云。我以聞熏聞修。金剛三昧。無
<lb ed="J" n="0911a27"/>作妙力。令諸衆生。獲十四種無畏功德。準知深
<pb ed="J" xml:id="J30.B259.0911b" n="0911b"/>
<lb ed="J" n="0911b01"/>禪大定之人。不逢八難倘或遭遇轉難成祥是
<lb ed="J" n="0911b02"/>也。四緣者。一。師友緣。夫人求道師友爲先。師有
<lb ed="J" n="0911b03"/>匠成之功。友具資輔之德。切磋夾輔以成道器。
<lb ed="J" n="0911b04"/>今求諸佛菩薩爲師友者望其拯拔提攜故發
<lb ed="J" n="0911b05"/>此願也。二。淨證緣。欲登聖地。先須淸淨身心。煩
<lb ed="J" n="0911b06"/>惱不除塵不可出。故發此願也。三。植福緣。載道
<lb ed="J" n="0911b07"/>之器。身命爲先。助道因緣福施爲上。有命無福
<lb ed="J" n="0911b08"/>道不能行。有福無命福不能施。故發此願也。四。
<lb ed="J" n="0911b09"/>種智緣。菩提種子。成佛正因。願世世生生。靈苗
<lb ed="J" n="0911b10"/>增秀。猶恐隔世昏迷。故發此願也。以上四種若
<lb ed="J" n="0911b11"/>少一緣難以成道。故願不缺也。若爲飮食。衣服。
<lb ed="J" n="0911b12"/>臥具。醫藥。而發是願者。其心則劣矣。前爲細分
<lb ed="J" n="0911b13"/>其事此乃總顯其要也。</p>
<lb ed="J" n="0911b14"/><p xml:id="pJ30p0911b1401"><g ref="#CB21706">󵓊</g>二正發四弘分四。初。誓斷煩惱願。二。誓學
<lb ed="J" n="0911b15"/>法門願。三。誓成佛道願。四。誓度衆生願。</p>
<lb ed="J" n="0911b16"/><p xml:id="pJ30p0911b1601"><g ref="#CB21418">󵎪</g>今初。</p></cb:div>
<lb ed="J" n="0911b17"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ30p0911b1701">般若。智以現前菩提心而不退。</p></cb:div>
<lb ed="J" n="0911b18"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ30p0911b1801">先。自利。智起惑除。故云斷惱也。梵語般若。此云
<lb ed="J" n="0911b19"/>智慧。今華梵兼擧也。決定審理謂之智。造心分
<lb ed="J" n="0911b20"/>別謂之慧。又智者。決斷義。但唯決定朗然獨照
<lb ed="J" n="0911b21"/>故。慧者揀擇義。揀擇惑障顯無爲法故。只是一
<lb ed="J" n="0911b22"/>法。受此兩名。如臣破敵爲將。功成爲相也。然諸
<lb ed="J" n="0911b23"/>佛菩薩。利益衆生。無不以智慧爲先導。故云。現
<lb ed="J" n="0911b24"/>前。因修戒定熟脫智慧無不開顯。由是照了諸
<lb ed="J" n="0911b25"/>法。妙證眞源也。所謂因中道慧。道種慧。果上一
<lb ed="J" n="0911b26"/>切智。一切種智悉皆現前也。次。利他。菩提心者。
<lb ed="J" n="0911b27"/>卽菩提大道心也。乃是智慧根本。謂發此心時。
<pb ed="J" xml:id="J30.B259.0911c" n="0911c"/>
<lb ed="J" n="0911c01"/>願與法界一切衆生。一時同得無上菩提大覺
<lb ed="J" n="0911c02"/>果故。如起信論明。發心有三。一者直心。正念眞
<lb ed="J" n="0911c03"/>如法故。二者深心。樂集一切諸善行故。三者大
<lb ed="J" n="0911c04"/>悲心欲拔一切衆生苦故。釋曰。此之三心。卽是
<lb ed="J" n="0911c05"/>四弘願也。初心。卽成佛願上求。自利行也。三心。
<lb ed="J" n="0911c06"/>卽度生願。下化。利他行也。二心。卽學法。斷惱。二
<lb ed="J" n="0911c07"/>願。中修。二利行也。故此一句。爲通章之大體。願
<lb ed="J" n="0911c08"/>文之根本。餘皆枝末也。佛言。不發菩提無上道
<lb ed="J" n="0911c09"/>心。譬如耕田。不下種子。旣無其芽。何處求實。以
<lb ed="J" n="0911c10"/>是義故。菩提道心。是體是根也。不退者。謂永不
<lb ed="J" n="0911c11"/>退轉也。又爲欲利益一切衆生故發菩提心。非
<lb ed="J" n="0911c12"/>止一過唯應數發。令菩提心。相續不斷也。故行
<lb ed="J" n="0911c13"/>願品云。諸佛因於衆生而起大悲。因於大悲。生
<lb ed="J" n="0911c14"/>菩提心。因菩提心。成等正覺。故菩提心。卽是佛
<lb ed="J" n="0911c15"/>心。功德智慧。不可格量若無智水所潤。恐菩提
<lb ed="J" n="0911c16"/>芽不能滋長。故願般若智以現前。菩提心而不
<lb ed="J" n="0911c17"/>退也。</p>
<lb ed="J" n="0911c18"/><p xml:id="pJ30p0911c1801"><g ref="#CB21418">󵎪</g>二。誓學法門願分二。<g ref="#CB21705">󵓉</g>初。自修行願。</p></cb:div>
<lb ed="J" n="0911c19"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ30p0911c1901">修習正法了悟大乘。開六度之行門。越三祗之劫
<lb ed="J" n="0911c20"/>海。</p></cb:div>
<lb ed="J" n="0911c21"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ30p0911c2101">此四句具敎理行果。四法。初句。敎也。二句。理也。
<lb ed="J" n="0911c22"/>三句。行也。四句。果也學此四門。能達諸法。故曰
<lb ed="J" n="0911c23"/>法門。修習者。謂熏修習學。溫故而知新也。正法
<lb ed="J" n="0911c24"/>者。卽諸佛所說五戒。十善。四禪。八定。四諦。因緣
<lb ed="J" n="0911c25"/>之正法也。起信論云。法者。卽衆生心。正人心之
<lb ed="J" n="0911c26"/>不正。名曰正法。毘奈耶云。若有爲自身。欲求於
<lb ed="J" n="0911c27"/>佛道。當尊重正法。此是諸佛敎。其戒善。禪定。是
<pb ed="J" xml:id="J30.B259.0912a" n="0912a"/>
<lb ed="J" n="0912a01"/>人天乘敎。修習能令出離三途。超升人天諦緣
<lb ed="J" n="0912a02"/>二法是聲聞。辟支乘敎。修習能令出離三界。超
<lb ed="J" n="0912a03"/>升小乘聖果。故願修習也。發明曰了。透徹曰悟。
<lb ed="J" n="0912a04"/>大乘菩薩乘也。謂小乘法雖<anchor xml:id="nkr_note_add_0912a0401" n="0912a0401"/><anchor xml:id="beg0912a0401" n="0912a0401"/>已<anchor xml:id="end0912a0401"/>修習若不深契
<lb ed="J" n="0912a05"/>大乘。則福不能足。慧不能圓。故須了悟大乘。以
<lb ed="J" n="0912a06"/>滿菩薩行願也。向下開權顯實。正明大乘之事。
<lb ed="J" n="0912a07"/>開六度之行門者。啓閉曰開。六度。施。戒。忍。進。禪
<lb ed="J" n="0912a08"/>慧也。謂修布施行。治慳貪敝。度貧窮苦。得富足
<lb ed="J" n="0912a09"/>樂。修持戒行。治毀禁敝。度惡趣苦。得善道樂。修
<lb ed="J" n="0912a10"/>忍辱行。治瞋恚敝。度醜陋苦。得端正樂。修精進
<lb ed="J" n="0912a11"/>行。治懈怠敝。度根缺苦。得神通樂。修禪定行。治
<lb ed="J" n="0912a12"/>散亂敝。度人間苦得生天樂。修智慧行。治愚癡
<lb ed="J" n="0912a13"/>敝。度三界苦。得涅槃樂。前五是修福後一是修
<lb ed="J" n="0912a14"/>慧。又開施。三輪體空。開戒不見持犯。開忍能所
<lb ed="J" n="0912a15"/>俱忘。開進身心不動。開定不亂不味。開慧非智
<lb ed="J" n="0912a16"/>非愚。故云開也。行。行也。門。通也。謂開此行門。行
<lb ed="J" n="0912a17"/>此六波羅蜜。能令衆生。度到涅槃彼岸。故願開
<lb ed="J" n="0912a18"/>六度之行門也。越三祗之劫海者。超過曰越三
<lb ed="J" n="0912a19"/>祗。謂三大阿僧祗劫此約釋迦如來修行菩薩
<lb ed="J" n="0912a20"/>道時。以論分限也。始從古釋迦佛。至<name role="" type="person">尸棄佛</name>。値
<lb ed="J" n="0912a21"/>七萬五千佛。名初阿僧祗。次從<name role="" type="person">尸棄佛</name>。至然燈
<lb ed="J" n="0912a22"/>佛。値七萬六千佛名第二阿僧祗。次從然燈佛。
<lb ed="J" n="0912a23"/>至毘婆尸佛。値七萬七千佛。名第三阿僧祗。梵
<lb ed="J" n="0912a24"/>語阿僧祗。華言無數時。此乃無數中之有數也。
<lb ed="J" n="0912a25"/>俱舍論問。旣云無數。何復言三。答曰。言無數者。
<lb ed="J" n="0912a26"/>顯不可數。非無數也。梵語劫波。華言分別時節。
<lb ed="J" n="0912a27"/>俱舍論云。時之極少。名爲刹那。時極長者。名之
<pb ed="J" xml:id="J30.B259.0912b" n="0912b"/>
<lb ed="J" n="0912b01"/>爲劫。什師云。減劫中。人壽十歲時。<name role="" type="person">婆須密</name>從忉
<lb ed="J" n="0912b02"/>利天下生王宮。而爲太子。化衆人言。我等祖父
<lb ed="J" n="0912b03"/>壽命極長。以今瞋恚無慈故。至此短壽。是故汝
<lb ed="J" n="0912b04"/>等。當行慈心。衆人從命惡心漸薄。此後生子。子
<lb ed="J" n="0912b05"/>年倍父年。壽二十歲。如是增至八萬四千歲。後
<lb ed="J" n="0912b06"/>百年減一歲。如是減至十歲。此一增一減。名一
<lb ed="J" n="0912b07"/>小劫。二十小劫爲一中劫。成住壞空。各二十番
<lb ed="J" n="0912b08"/>增減。爲一大劫。無數大劫。爲一僧祇。劫無數量。
<lb ed="J" n="0912b09"/>故喩如海。經如許時。修六度竟。更住百劫種相
<lb ed="J" n="0912b10"/>好因。種。卽修也。修百福。成一相。但福義多途。難
<lb ed="J" n="0912b11"/>可定判。有云。大千盲人治。差。爲一福等。然修六
<lb ed="J" n="0912b12"/>度。各有滿時。如尸毘王代鴿檀滿。普明王捨國。
<lb ed="J" n="0912b13"/>尸滿。羼提仙人。爲歌利王割截無恨。忍滿。大施
<lb ed="J" n="0912b14"/>太子抒海。幷七日翹足讚弗沙佛。進滿。尙闍黎
<lb ed="J" n="0912b15"/>鵲巢頂上禪滿。劬嬪大臣。分<name role="" type="person">閻浮提</name>七分息諍。
<lb ed="J" n="0912b16"/>智滿。次入補處。降兜率。託胎。出胎。出家。降魔。安
<lb ed="J" n="0912b17"/>坐不動。成正覺果轉法輪。入涅槃。謂如來不惜
<lb ed="J" n="0912b18"/>身命。如是證入。今願不歷僧祗獲法身。一生成
<lb ed="J" n="0912b19"/>辦。故云。越三祗之劫海也。</p>
<lb ed="J" n="0912b20"/><p xml:id="pJ30p0912b2001"><g ref="#CB21705">󵓉</g>二。利他行願。</p></cb:div>
<lb ed="J" n="0912b21"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ30p0912b2101">建法幢於處處。破疑網於重重。降伏衆魔。紹隆三
<lb ed="J" n="0912b22"/>寶。</p></cb:div>
<lb ed="J" n="0912b23"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ30p0912b2301">建法幢於處處者。建。立也。幢者。功德高顯。表法
<lb ed="J" n="0912b24"/>殊勝。故曰法幢。處處者。隨處建立也。長阿含云。
<lb ed="J" n="0912b25"/>若沙門於諸法中勤苦得證。一法門者便當豎
<lb ed="J" n="0912b26"/>幡。以吿四遠。謂有少欲知足人居此。羅什師云。
<lb ed="J" n="0912b27"/>外國破敵得勝。則豎勝幡。今道場降魔建幢者。
<pb ed="J" xml:id="J30.B259.0912c" n="0912c"/>
<lb ed="J" n="0912c01"/>亦表勝也。法華云。表刹甚高廣楞嚴云吾今爲
<lb ed="J" n="0912c02"/>汝建大法幢。亦令十方一切衆生獲妙明心。得
<lb ed="J" n="0912c03"/>淸淨眼。故云。建法幢於處處也。破。裂開也。疑。猶
<lb ed="J" n="0912c04"/>豫不決也。網謂羅網。重重者。層層疊疊也。謂凡
<lb ed="J" n="0912c05"/>事猶豫不決。障覆聖道故喩如網。層疊無盡。故
<lb ed="J" n="0912c06"/>曰重重。百法論云。於諸諦理。猶豫爲性。能障不
<lb ed="J" n="0912c07"/>疑善品爲業。障善品者。以猶豫不決故。則善不
<lb ed="J" n="0912c08"/>能生是也。又有三疑。一。疑自非器。二。疑師誤我。
<lb ed="J" n="0912c09"/>三。疑法非理。法華云。生疑不信者。卽當墮惡道。
<lb ed="J" n="0912c10"/>今皆爲其破罥裂網斷疑生信。於諸佛法。莫不
<lb ed="J" n="0912c11"/>圓通也。楞嚴云。十方菩薩。咨決心疑。況餘乘耶。
<lb ed="J" n="0912c12"/>故願破疑網於重重也。梵語魔羅。此翻爲障。能
<lb ed="J" n="0912c13"/>爲修道作障礙故。衆魔者謂五蘊魔。煩惱魔。死
<lb ed="J" n="0912c14"/>魔。天魔也。降伏者。謂威降制伏也。淨印法門經
<lb ed="J" n="0912c15"/>云。以無所畏心。降伏諸衆魔。知苦。降五蘊魔。斷
<lb ed="J" n="0912c16"/>集伏煩惱魔。證滅。降死魔。修道。伏天魔。果能豎
<lb ed="J" n="0912c17"/>諸佛之正宗建列祖之法幢。則一切邪魔外道
<lb ed="J" n="0912c18"/>無不歸伏。故願降伏衆魔也。紹隆者。謂紹繼隆
<lb ed="J" n="0912c19"/>重也。謂佛法僧三寶。住持世間。有大利益故。佛。
<lb ed="J" n="0912c20"/>則範金合土。紙素丹靑。法則黃卷赤牘。三藏靈
<lb ed="J" n="0912c21"/>文。僧。則剃髮染衣。紹隆佛化。又佛爲無上醫王。
<lb ed="J" n="0912c22"/>法是衆生良藥。僧乃看病之人。如地藏菩薩。以
<lb ed="J" n="0912c23"/>聲聞像。入大集會。世尊廣歎功德勝利。不可稱
<lb ed="J" n="0912c24"/>計。超過一切諸大菩薩。以比丘是住持僧寶。關
<lb ed="J" n="0912c25"/>係佛法故。旣讚歎<anchor xml:id="nkr_note_add_0912c2501" n="0912c2501"/><anchor xml:id="beg0912c2501" n="0912c2501"/>已<anchor xml:id="end0912c2501"/>。說十輪經。遺誡末世。不得
<lb ed="J" n="0912c26"/>於出家人輕賤毀辱。以剃髮染衣。卽是聖賢幢
<lb ed="J" n="0912c27"/>相。雖破戒。乃至無戒。猶爲人天福田。況復具戒
<pb ed="J" xml:id="J30.B259.0913a" n="0913a"/>
<lb ed="J" n="0913a01"/>況復證果。菩薩大人。爲護正法。往往示作比丘
<lb ed="J" n="0913a02"/>混入庸侶。逆順縱橫。隨機設化。俾無信之輩。了
<lb ed="J" n="0913a03"/>知聖凡難測。不敢以凡夫眼觀視出家弟子。而
<lb ed="J" n="0913a04"/>取重愆。以此方便。令僧寶種性不斷佛法賴以
<lb ed="J" n="0913a05"/>久存。故願紹隆三寶也。</p>
<lb ed="J" n="0913a06"/><p xml:id="pJ30p0913a0601"><g ref="#CB21418">󵎪</g>三。誓成佛道願分二<g ref="#CB21705">󵓉</g>先。修因。</p></cb:div>
<lb ed="J" n="0913a07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ30p0913a0701">承事十方諸佛。無有疲勞。修學一切法門。悉皆通
<lb ed="J" n="0913a08"/>達。廣作福慧普利塵沙。</p></cb:div>
<lb ed="J" n="0913a09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ30p0913a0901">初。上求。承事者。謂親承奉事也。十方諸佛者。謂
<lb ed="J" n="0913a10"/>盡虛空遍法界。微塵刹土。一切諸佛也。承事無
<lb ed="J" n="0913a11"/>疲勞者。謂三業精勤。毫無懈慢故也。如行願品
<lb ed="J" n="0913a12"/>云。願常面見諸如來。及諸佛子衆圍繞。於彼皆
<lb ed="J" n="0913a13"/>興廣大供。盡未來劫無疲厭。故願承事十方諸
<lb ed="J" n="0913a14"/>佛。無有疲勞也。二。中修。修學者謂行持研究也。
<lb ed="J" n="0913a15"/>一切法門者。謂大。小。權。實。頓。漸。偏。圓。一切諸法
<lb ed="J" n="0913a16"/>門也。通達者。謂貫通豁達也。如普賢請轉法輪。
<lb ed="J" n="0913a17"/>常隨佛學。三乘九藏。無不明了。故願修學一切
<lb ed="J" n="0913a18"/>法門。悉皆通達也。然法門雖曰無量。修行必須
<lb ed="J" n="0913a19"/>以戒爲本。若無淨戒爲本。則諸善功德不能發
<lb ed="J" n="0913a20"/>生。何以故。蓋謂攝心由戒。故楞嚴云。佛吿阿難
<lb ed="J" n="0913a21"/>我於毘奈耶中。宣說修行。三決定義。所謂攝心
<lb ed="J" n="0913a22"/>爲戒。因戒生定。因定發慧。是則名爲三無漏學。
<lb ed="J" n="0913a23"/>故律云。戒淨有智慧。便得第一道是也。三。下化。
<lb ed="J" n="0913a24"/>極多極大曰廣。專心成辦曰作。承事諸佛曰福。
<lb ed="J" n="0913a25"/>修學法門曰慧。行願品云。爲一切智。勤修福聚。
<lb ed="J" n="0913a26"/>不惜身命。經不可說。不可說佛刹。極微塵數劫。
<lb ed="J" n="0913a27"/>一一劫中。捨不可說不可說佛刹。極微塵數。頭
<pb ed="J" xml:id="J30.B259.0913b" n="0913b"/>
<lb ed="J" n="0913b01"/>目手足。如是一切難行苦行。圓滿種種波羅密
<lb ed="J" n="0913b02"/>門。證入種種菩薩智地。自覺覺他。廣大功德。是
<lb ed="J" n="0913b03"/>爲廣作福慧也。塵者。言其極細。沙者。言其最多。
<lb ed="J" n="0913b04"/>不論遠近上下。若大若小。微塵刹土。盡<anchor xml:id="nkr_note_add_0913b0401" n="0913b0401"/><anchor xml:id="beg0913b0401" n="0913b0401"/>己<anchor xml:id="end0913b0401"/>之心
<lb ed="J" n="0913b05"/>盡境之量。平等普施。是爲普利塵沙也。品又云
<lb ed="J" n="0913b06"/>經於一切佛刹。極微塵數劫爲欲利樂一切衆
<lb ed="J" n="0913b07"/>生。又云。處於如是種種衆會。以圓滿音。如大雷
<lb ed="J" n="0913b08"/>震。隨其樂欲。成熟衆生。故願廣作福慧普利塵
<lb ed="J" n="0913b09"/>沙也。初二句佛寶。直心智也。次二句法寶深心
<lb ed="J" n="0913b10"/>行也。後二句僧寶悲心。益也。</p>
<lb ed="J" n="0913b11"/><p xml:id="pJ30p0913b1101"><g ref="#CB21705">󵓉</g>後得果。</p></cb:div>
<lb ed="J" n="0913b12"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ30p0913b1201">得六種之神通圓一生之佛果。</p></cb:div>
<lb ed="J" n="0913b13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ30p0913b1301">得。成就也。六種者。一。天眼通。謂能徹見三千世
<lb ed="J" n="0913b14"/>界內外色故。二。天耳通。謂能具聞三千世界內
<lb ed="J" n="0913b15"/>外聲故。三。他心通。謂他人心事。悉能了知故。四。
<lb ed="J" n="0913b16"/>宿命通。謂宿生壽命。始終洞達故。五。神足通。謂
<lb ed="J" n="0913b17"/>能示現種種變化。遠近往來。無阻隔故。六。漏盡
<lb ed="J" n="0913b18"/>通。謂諸漏<anchor xml:id="nkr_note_add_0913b1801" n="0913b1801"/><anchor xml:id="beg0913b1801" n="0913b1801"/>已<anchor xml:id="end0913b1801"/>盡慧性圓明。實知苦集滅道四諦
<lb ed="J" n="0913b19"/>法故。此六種皆稱神通者。謂神名天心通名慧
<lb ed="J" n="0913b20"/>性。天然之慧照徹無礙故。其義兼於三明。謂天
<lb ed="J" n="0913b21"/>眼明。宿命明。漏盡明也。輔行云。通通於六。明。惟
<lb ed="J" n="0913b22"/>局三。諸羅漢。皆能得之。圓滿足也。佛果。菩提道
<lb ed="J" n="0913b23"/>果也。一生者謂願不歷三大阿僧祗劫。刹那而
<lb ed="J" n="0913b24"/>成正覺也。經云。狂心頓歇。歇卽菩提。如善財。龍
<lb ed="J" n="0913b25"/>女。皆是現在一生圓辦。此身不向今生度更向
<lb ed="J" n="0913b26"/>何生度此身。故願得六種之神通圓一生之佛
<lb ed="J" n="0913b27"/>果也。</p>
<pb ed="J" xml:id="J30.B259.0913c" n="0913c"/>
<lb ed="J" n="0913c01"/><p xml:id="pJ30p0913c0101"><g ref="#CB21418">󵎪</g>四。誓度衆生願。分二。初。運智。二。興悲。</p>
<lb ed="J" n="0913c02"/><p xml:id="pJ30p0913c0201"><g ref="#CB21705">󵓉</g>今初。</p></cb:div>
<lb ed="J" n="0913c03"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ30p0913c0301">然後。不捨法界遍入塵勞。等觀音之慈心。行普賢
<lb ed="J" n="0913c04"/>之願海。他方此界。遂類隨形。應現色身。演揚妙法。</p></cb:div>
<lb ed="J" n="0913c05"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ30p0913c0501">初四句意密意業鑒機。記心輪也。然後者。乃承
<lb ed="J" n="0913c06"/>上起下之辭。謂前<anchor xml:id="nkr_note_add_0913c0601" n="0913c0601"/><anchor xml:id="beg0913c0601" n="0913c0601"/>已<anchor xml:id="end0913c0601"/>發斷惱學法。成佛願竟。今
<lb ed="J" n="0913c07"/>當發願度生也。法界者。一眞法界也。無二曰一。
<lb ed="J" n="0913c08"/>不妄曰眞。交徹融攝。故曰法界。卽是諸佛平等
<lb ed="J" n="0913c09"/>法身也。不捨者謂應化不離也。塵勞者塵中勞
<lb ed="J" n="0913c10"/>擾也該通九界。菩薩無明未盡二乘樂著涅槃
<lb ed="J" n="0913c11"/>皆名曰塵。遍入者周遍普入也。謂塵勞遍入。而
<lb ed="J" n="0913c12"/>眞際不離皆是權智所現喩如月印千江本體
<lb ed="J" n="0913c13"/>不動。故云不捨法界。遍入塵勞也。淨名經云雖
<lb ed="J" n="0913c14"/>知諸佛國及與衆生空。而常修淨土。敎化於群
<lb ed="J" n="0913c15"/>生。又云。弟子衆塵勞隨意之所轉。此二句所鑒
<lb ed="J" n="0913c16"/>機處。下二句能鑒機意。類同曰等。楞嚴云。觀音
<lb ed="J" n="0913c17"/>上同諸佛慈力。現起三十二應。而爲說法故願
<lb ed="J" n="0913c18"/>等觀音之慈心也。營爲曰行。華嚴云普賢吿善
<lb ed="J" n="0913c19"/>財言若欲成就如來不可窮盡功德應修十種
<lb ed="J" n="0913c20"/>廣大行願。一者禮敬。諸佛乃至十者普皆回向
<lb ed="J" n="0913c21"/>又云普能淸淨諸行海圓滿一切諸願海。故願
<lb ed="J" n="0913c22"/>行普賢之願海也。旣云慈心願海是心輪也。他
<lb ed="J" n="0913c23"/>下。身密身業現化。名神通輪此界。謂此娑婆世
<lb ed="J" n="0913c24"/>界也。他方謂餘處世界也。此一句約處貫下二
<lb ed="J" n="0913c25"/>句約身。先所隨逐。十類五乘等。次能應現。七趣
<lb ed="J" n="0913c26"/>五位等逐類隨形者。謂隨類現形化度也。應現
<lb ed="J" n="0913c27"/>色身者。謂法身無相難以接機如世尊往昔行
<pb ed="J" xml:id="J30.B259.0914a" n="0914a"/>
<lb ed="J" n="0914a01"/>菩薩道時應本同流九界廣度衆生。猿中現猿
<lb ed="J" n="0914a02"/>鹿中現鹿。雖六道四生。無不應現等是也。演句。
<lb ed="J" n="0914a03"/>口密。口業說法。名正敎輪。演揚者弘演闡揚也
<lb ed="J" n="0914a04"/>妙法者。謂不可思議之法也。一開示間。莫不悟
<lb ed="J" n="0914a05"/>入。此三皆能摧碾惑業。故名三輪。下地不測。亦
<lb ed="J" n="0914a06"/>名三密。有是勝益所以發此勝願也。</p>
<lb ed="J" n="0914a07"/><p xml:id="pJ30p0914a0701"><g ref="#CB21705">󵓉</g>二。興悲分三。初現境發心。二。轉苦爲樂。三。
<lb ed="J" n="0914a08"/>冤親普度<anchor xml:id="nkr_note_add_0914a0801" n="0914a0801"/><anchor xml:id="beg0914a0801" n="0914a0801"/><g ref="#CB21701">󵓅</g><anchor xml:id="end0914a0801"/>今初。</p></cb:div>
<lb ed="J" n="0914a09"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ30p0914a0901">泥犁苦趣餓鬼道中。或放大光明。或現諸神變。其
<lb ed="J" n="0914a10"/>有見我相乃至聞我名。皆發菩提心。永出輪迴苦。</p></cb:div>
<lb ed="J" n="0914a11"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ30p0914a1101">先。標所救。有二。一。泥犁。翻爲苦具。或云苦器。謂
<lb ed="J" n="0914a12"/>造惡者。受苦之器具。地獄別名也。上品十惡。五
<lb ed="J" n="0914a13"/>逆所感。苦趣者。三惡趣中。第一最苦故。謂八寒。
<lb ed="J" n="0914a14"/>八熱。幷叫喚等。大地獄也。叫喚者。謂罪人於中。
<lb ed="J" n="0914a15"/>受苦難忍故。閻羅大王。呵云。汝在陽間不修善。
<lb ed="J" n="0914a16"/>如入寶山空手回。汝今自作還自受。叫喚苦者
<lb ed="J" n="0914a17"/>欲何爲。二。餓鬼。梵語闍黎哆。此云饑餓謂不聞
<lb ed="J" n="0914a18"/>漿水之名。常受饑虛之苦。下品五逆十惡所感。
<lb ed="J" n="0914a19"/>道中者。謂鬼神一道中也。次釋能拯有四一。放
<lb ed="J" n="0914a20"/>光。如毘盧足輪。放光地獄苦滅。鬼衆升爲兜率
<lb ed="J" n="0914a21"/>天子。超登十地。及法華處林放光濟地獄苦等。
<lb ed="J" n="0914a22"/>二。現神。謂現六種神通及十八變化等。如淨藏
<lb ed="J" n="0914a23"/>淨眼爲父妙莊嚴王。現諸神變轉彼邪心。及觀
<lb ed="J" n="0914a24"/>音現面然相度諸鬼類等。三。見相。如妙音現一
<lb ed="J" n="0914a25"/>切色身。說法諸有地獄。餓鬼畜生。及衆難處。皆
<lb ed="J" n="0914a26"/>能救濟等。四聞名。如普門品云。聞名及見身。心
<lb ed="J" n="0914a27"/>念不空過能滅諸有苦。後結勝益。發菩提心者
<pb ed="J" xml:id="J30.B259.0914b" n="0914b"/>
<lb ed="J" n="0914b01"/>謂見如上勝境故也。永出輪迴苦者。輪迴。輪流
<lb ed="J" n="0914b02"/>迴轉也。謂衆生於三惡道中。受諸逼惱。猶如車
<lb ed="J" n="0914b03"/>輪。迴轉不絕。故名曰苦。然菩提心一發能破無
<lb ed="J" n="0914b04"/>明煩惱惡業不受輪迴生死之苦。故云皆發菩
<lb ed="J" n="0914b05"/>提心。永出輪迴苦也。</p>
<lb ed="J" n="0914b06"/><p xml:id="pJ30p0914b0601"><anchor xml:id="nkr_note_add_0914b0601" n="0914b0601"/><anchor xml:id="beg0914b0601" n="0914b0601"/><g ref="#CB21701">󵓅</g><anchor xml:id="end0914b0601"/>二。轉苦爲樂又二<g ref="#CB21704">󵓈</g>初。三途脫苦。</p></cb:div>
<lb ed="J" n="0914b07"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ30p0914b0701">火鑊冰河之地。變作香林。飮銅食鐵之徒。化生淨
<lb ed="J" n="0914b08"/>土。披毛戴角。負債含冤。盡罷辛酸。咸霑利樂。</p></cb:div>
<lb ed="J" n="0914b09"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ30p0914b0901">三途脫苦者滅報障也。先。地獄。火鑊。八熱獄也。
<lb ed="J" n="0914b10"/>冰河。入寒獄也。香林者。花樹香果樹香。諸天園
<lb ed="J" n="0914b11"/>林等香。法華云。栴檀香風。悅可衆心是也。變作
<lb ed="J" n="0914b12"/>者。謂變濁處而爲淨土也。次餓鬼。飮銅食鐵者
<lb ed="J" n="0914b13"/>謂渴飮銅汁。饑餐銕丸也。地獄經云。閻羅大王
<lb ed="J" n="0914b14"/>住地獄中。晝夜三時。有大銅鑊。自然在前。有大
<lb ed="J" n="0914b15"/>獄卒。鐵鉤擘口。烊銅灌之。從咽徹下。無不燋爛。
<lb ed="J" n="0914b16"/>彼諸大臣亦復如是。化生淨土者。謂化生歡喜
<lb ed="J" n="0914b17"/>佛國。<name role="" type="person">極樂淨土</name>莊嚴。諸上善人。俱會一處。見佛
<lb ed="J" n="0914b18"/>聞法等。如觀經云。地獄猛火。一時俱至。聞說阿
<lb ed="J" n="0914b19"/>彌陀佛名號。地獄猛火。化淸涼風。吹諸天花。花
<lb ed="J" n="0914b20"/>上皆有化佛菩薩。迎接此人。生<name role="" type="person">極樂國</name>是也。又
<lb ed="J" n="0914b21"/>如目連尊者。依佛設供。救<anchor xml:id="nkr_note_add_0914b2101" n="0914b2101"/><anchor xml:id="beg0914b2101" n="0914b2101"/>母<anchor xml:id="end0914b2101"/>上生化樂天宮等。
<lb ed="J" n="0914b22"/>故發是願也。三。畜生。梵語底栗車。此云畜生。謂
<lb ed="J" n="0914b23"/>牛。馬。雞。豚。羊。犬。六畜也。亦云旁生。謂形旁不正
<lb ed="J" n="0914b24"/>也。中品十惡五逆所感。所謂因地不眞。果招迂
<lb ed="J" n="0914b25"/>曲。披毛走獸等戴角。鹿龍類負債者。謂假借不
<lb ed="J" n="0914b26"/>還故。楞嚴云。若用錢物或役其力。償足自停。殺
<lb ed="J" n="0914b27"/>彼身命。或食其肉。經微塵劫相食相誅。無有休
<pb ed="J" xml:id="J30.B259.0914c" n="0914c"/>
<lb ed="J" n="0914c01"/>息。除奢摩他。及佛出世。不可停寢。又云。汝負我
<lb ed="J" n="0914c02"/>命。我還汝債。以是因緣常在生死含冤者。謂含
<lb ed="J" n="0914c03"/>恨在心也。經云。與元負人。怨對相値。身爲畜生。
<lb ed="J" n="0914c04"/>酬其宿債。辛酸者。謂辛苦酸痛也。盡罷者。一時
<lb ed="J" n="0914c05"/>俱脫也。此總顯三途脫苦之意。咸沾者。彼此均
<lb ed="J" n="0914c06"/>霑也。利樂者。利益安樂也。如藥師經云。牛馬駝
<lb ed="J" n="0914c07"/>驢。恒被鞭撻。饑渴逼惱。又常負重。隨路而行。若
<lb ed="J" n="0914c08"/>聞世尊藥師琉璃光如來名號。衆苦皆除。受安
<lb ed="J" n="0914c09"/>隱樂。故曰。盡罷辛酸。咸霑利樂也。</p>
<lb ed="J" n="0914c10"/><p xml:id="pJ30p0914c1001"><g ref="#CB21704">󵓈</g>二。人道除災。</p></cb:div>
<lb ed="J" n="0914c11"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ30p0914c1101">疾疫世而現爲藥草。救療沉痾。饑饉時而化作稻
<lb ed="J" n="0914c12"/>粱。濟諸貧餒。但有利益。無不興崇。</p></cb:div>
<lb ed="J" n="0914c13"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ30p0914c1301">先。別列二。初。疾疫災。內傷外感曰疾。天行時氣
<lb ed="J" n="0914c14"/>曰疫。金。石。草。木。能療病者皆名藥草。極力拯拔
<lb ed="J" n="0914c15"/>曰救。用心調治曰療。病久不起名爲沉痾。謂遇
<lb ed="J" n="0914c16"/>疾疫之時。現身而爲藥草。如藥王<name role="" type="person">藥上菩薩</name>等。
<lb ed="J" n="0914c17"/>親嘗其味。濟諸衆生。不惟身病得愈。而且心病
<lb ed="J" n="0914c18"/>皆除。故云救療沉痾。法華云。乃知此藥。色香美
<lb ed="J" n="0914c19"/>味。卽取服之。毒病皆愈是也。二。饑饉災。穀不熟
<lb ed="J" n="0914c20"/>曰饑。菜不熟曰饉。秈粳曰稻。黍粟曰粱。周給曰
<lb ed="J" n="0914c21"/>濟。窮困曰貧。饑餓曰餒。謂遇饑饉之時化作秈
<lb ed="J" n="0914c22"/>粳黍粟。如八地菩薩攪長河爲酥酪。變大地作
<lb ed="J" n="0914c23"/>黃金。魚米肉山等。普濟貧窮。皆得飽滿。故云濟
<lb ed="J" n="0914c24"/>諸貧餒。行願品云。種種飮食。種種供養。我皆於
<lb ed="J" n="0914c25"/>彼。隨順而轉。於病苦者。爲作良醫。於貧窮者。令
<lb ed="J" n="0914c26"/>得伏藏者是也。但。凡也。拔苦與樂曰利益。擧作
<lb ed="J" n="0914c27"/>尊行曰興崇。謂凡有利生益物之處。靡不擧作
<pb ed="J" xml:id="J30.B259.0915a" n="0915a"/>
<lb ed="J" n="0915a01"/>而尊行也。瑜伽論云。壞人不壞劫。名爲小三災。
<lb ed="J" n="0915a02"/>一。饑饉災。謂人壽八萬四千歲時。歷過百年。人
<lb ed="J" n="0915a03"/>若生時。壽減一歲。如是人壽減至三十歲時。天
<lb ed="J" n="0915a04"/>不降雨。由大旱故。草菜不生。思欲見水。尙不可
<lb ed="J" n="0915a05"/>得。何況飮食。以是因緣世間人民。饑饉死者。其
<lb ed="J" n="0915a06"/>數無量。七年七月七日方止是名饑饉災。二。疾
<lb ed="J" n="0915a07"/>疫災。謂人壽減至二十歲時。有大疾疫。種種諸
<lb ed="J" n="0915a08"/>病。一切皆起。以是因緣。世間人民。疾疫死者。其
<lb ed="J" n="0915a09"/>數無量。七月七日方止。是名疾疫災。三。刀兵災。
<lb ed="J" n="0915a10"/>謂人壽減至一十歲時。諸人各起鬥諍。手執草
<lb ed="J" n="0915a11"/>木。卽成刀仗。由此器仗。互相殘害。以是因緣世
<lb ed="J" n="0915a12"/>間人民。刀兵死者。其數無量。七日七夜方止。是
<lb ed="J" n="0915a13"/>名刀兵災。此中缺後一難。故總結云。但有利益
<lb ed="J" n="0915a14"/>無不興崇也。如淨名經云。劫中有疾疫。現作諸
<lb ed="J" n="0915a15"/>藥草。若有服之者。除病消衆毒。劫中有饑饉。現
<lb ed="J" n="0915a16"/>身作飮食。先救彼饑渴。卻以法語人。劫中有刀
<lb ed="J" n="0915a17"/>兵。爲之起慈悲。化彼諸衆生。令住無諍地。或時
<lb ed="J" n="0915a18"/>作地水。或時作火風。盡現行此事。饒益諸群生
<lb ed="J" n="0915a19"/>是也。又普門品云。設入大火。火不能燒。大水所
<lb ed="J" n="0915a20"/>漂。卽得淺處。又曰慧日破諸闇能伏災風火。於
<lb ed="J" n="0915a21"/>苦惱死厄能爲作依怙。謂諸佛菩薩行願如是
<lb ed="J" n="0915a22"/>我願亦如是也。</p>
<lb ed="J" n="0915a23"/><p xml:id="pJ30p0915a2301"><anchor xml:id="nkr_note_add_0915a2301" n="0915a2301"/><anchor xml:id="beg0915a2301" n="0915a2301"/><g ref="#CB21701">󵓅</g><anchor xml:id="end0915a2301"/>三。冤親普度。</p></cb:div>
<lb ed="J" n="0915a24"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ30p0915a2401">次期累世冤親現存眷屬。出四生之汩沒捨萬劫
<lb ed="J" n="0915a25"/>之愛纏。等與含生齊成佛道。</p></cb:div>
<lb ed="J" n="0915a26"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ30p0915a2601">先。別脫苦輪。對前普願爲之次誓願約到。謂之
<lb ed="J" n="0915a27"/>期。累世者。謂過去多生也。枉屈讎恨曰冤恩愛
<pb ed="J" xml:id="J30.B259.0915b" n="0915b"/>
<lb ed="J" n="0915b01"/>切近曰親。親有六種。謂父。母。兄。弟。妻。子也現存
<lb ed="J" n="0915b02"/>者。謂現在一生也。內外姻親曰眷。姊。妹。姑。姨等。
<lb ed="J" n="0915b03"/>宗族連續曰屬。伯。叔。姪。女等以人天拘恩愛之
<lb ed="J" n="0915b04"/>情。故先<anchor xml:id="nkr_note_add_0915b0401" n="0915b0401"/><anchor xml:id="beg0915b0401" n="0915b0401"/>己<anchor xml:id="end0915b0401"/>而後人。菩薩運同體之悲故先人而
<lb ed="J" n="0915b05"/>後<anchor xml:id="nkr_note_add_0915b0501" n="0915b0501"/><anchor xml:id="beg0915b0501" n="0915b0501"/>己<anchor xml:id="end0915b0501"/>也。又對初所願。謂之次。蓋前詳列四弘。皆
<lb ed="J" n="0915b06"/>唯爲<anchor xml:id="nkr_note_add_0915b0601" n="0915b0601"/><anchor xml:id="beg0915b0601" n="0915b0601"/>己<anchor xml:id="end0915b0601"/>。故別一誓也。此後親疏總願是與冤親
<lb ed="J" n="0915b07"/>及非冤親等故共一誓也。超脫曰出胎。卵。濕。化。
<lb ed="J" n="0915b08"/>名爲四生。卵唯想生。魚。鳥。龜。蛇等。胎因情有人
<lb ed="J" n="0915b09"/>畜龍仙等。濕以合感。含蠢蝡動等。化以離應轉
<lb ed="J" n="0915b10"/>蛻飛行等。混亂曰汩。沉溺曰沒。捐棄曰捨。貪欲
<lb ed="J" n="0915b11"/>曰愛。結<anchor xml:id="nkr_note_add_0915b1101" n="0915b1101"/><anchor xml:id="beg0915b1101" n="0915b1101"/>縛<anchor xml:id="end0915b1101"/>曰纏。楞嚴云想愛同結。愛不能離。則
<lb ed="J" n="0915b12"/>諸世間。父母子孫相生不斷。是等則以欲貪爲
<lb ed="J" n="0915b13"/>本。圓覺經云。一切衆生。皆因淫欲而正性命。當
<lb ed="J" n="0915b14"/>知輪迴生死愛爲根本。有愛則生。愛盡則滅。欲
<lb ed="J" n="0915b15"/>脫生死。先斷愛根。故云捨萬劫之愛纏也。次。總
<lb ed="J" n="0915b16"/>成佛果。涅槃經云。一切衆生皆有佛性。有佛性
<lb ed="J" n="0915b17"/>者。定當作佛菩薩。處胎經云。一彈指頃有三十
<lb ed="J" n="0915b18"/>二億百千念。念念成形。形形皆有識。佛之威神。
<lb ed="J" n="0915b19"/>入微識中。皆令得度故含生。含識生靈也。佛道
<lb ed="J" n="0915b20"/>涅槃妙果也。均平曰等。普共曰齊。謂是冤。是親
<lb ed="J" n="0915b21"/>含情含識願了生死。而共證涅槃。或眷。或屬。生
<lb ed="J" n="0915b22"/>物。生靈。願轉煩惱。而皆成妙果。故云等與含生
<lb ed="J" n="0915b23"/>齊成佛道也。</p>
<lb ed="J" n="0915b24"/><p xml:id="pJ30p0915b2401"><g ref="#CB21706">󵓊</g>三。總結回向。</p></cb:div>
<lb ed="J" n="0915b25"/><cb:div type="orig"><p xml:id="pJ30p0915b2501">虛空有盡。我願無窮。情與無情。同圓種智。</p></cb:div>
<lb ed="J" n="0915b26"/><cb:div type="commentary"><p xml:id="pJ30p0915b2601">總結回向者。初。稱性願無窮。如行願品云。虛空
<lb ed="J" n="0915b27"/>界盡衆生界盡衆生業盡衆生煩惱盡我此回
<pb ed="J" xml:id="J30.B259.0915c" n="0915c"/>
<lb ed="J" n="0915c01"/>向。無有窮盡。故總結云。虛空有盡。我此稱性心
<lb ed="J" n="0915c02"/>願。終無窮盡也。二。法界性無盡。情卽有情。六凡
<lb ed="J" n="0915c03"/>法界。情世間也。無情。卽刹土。五大法界器世間
<lb ed="J" n="0915c04"/>也。同圓。共證也。種智。卽佛果。四聖法界。覺世間
<lb ed="J" n="0915c05"/>也。華嚴云。應觀法界性。一切唯心造。楞嚴云。大
<lb ed="J" n="0915c06"/>地草木。蝡動含靈。本元眞如。圓覺云。衆生國土。
<lb ed="J" n="0915c07"/>同一法性。杜順和尙曰。情與非情共一體。處處
<lb ed="J" n="0915c08"/>皆同眞法界。故願情與無情。同圓種智也。此名
<lb ed="J" n="0915c09"/>向事向理。亦卽回自向他。回因向果。擧一全收
<lb ed="J" n="0915c10"/>也。言回事向理者元由理具方有事用一切修
<lb ed="J" n="0915c11"/>證。不出理性。衆生強執。計是有爲。今回此心向
<lb ed="J" n="0915c12"/>於實際也。回自向他者。昔迷理遍凡所修善莊
<lb ed="J" n="0915c13"/>嚴自身。及<anchor xml:id="nkr_note_add_0915c1301" n="0915c1301"/><anchor xml:id="beg0915c1301" n="0915c1301"/>己<anchor xml:id="end0915c1301"/>眷屬。今順本性。回向衆生也。回因
<lb ed="J" n="0915c14"/>向果者。一毫善種。三業熏修。不趣二乘。寧滯三
<lb ed="J" n="0915c15"/>有。修旣順性。則成緣了二因。因必顯眞。同歸究
<lb ed="J" n="0915c16"/>竟。是名回因向果也。此三種回向。一切菩薩共
<lb ed="J" n="0915c17"/>修。是故行人。依此回向也。其發願是總。回向是
<lb ed="J" n="0915c18"/>別。回向必以大願爲體。故回向則必兼發願。然
<lb ed="J" n="0915c19"/>發願必以回向爲用。故發願則必兼回向也。願
<lb ed="J" n="0915c20"/>無向不成。向無願不顯。如發心修道若無願力
<lb ed="J" n="0915c21"/>相助。猶苗而不秀。如發願利生。若不回向佛果。
<lb ed="J" n="0915c22"/>猶秀而不實。故發願須兼回向也。大論云。以此
<lb ed="J" n="0915c23"/>福德。回向佛果菩提者。爲度衆生故。爲得無量
<lb ed="J" n="0915c24"/>佛法故。如人以少物上王得報甚多。又如迴聲
<lb ed="J" n="0915c25"/>入角。其音甚大。故回向者得大利益也。又妙臂
<lb ed="J" n="0915c26"/>菩薩經云。或獻香華燈塗讚歎供養。乃至持戒。
<lb ed="J" n="0915c27"/>精進禮誦修行一切善法。皆悉回向佛果菩提
<pb ed="J" xml:id="J30.B259.0916a" n="0916a"/>
<lb ed="J" n="0916a01"/>若回向人天。未免諸苦。若回向二乘。秪能自度
<lb ed="J" n="0916a02"/>若回向菩薩尙未究竟。唯是佛果菩提。誠爲歸
<lb ed="J" n="0916a03"/>趣。寶所。譬如衆流。皆歸於海旣入海<anchor xml:id="nkr_note_add_0916a0301" n="0916a0301"/><anchor xml:id="beg0916a0301" n="0916a0301"/>已<anchor xml:id="end0916a0301"/>。咸同一
<lb ed="J" n="0916a04"/>味。是故總結回向於妙覺果海也。所謂千山勢
<lb ed="J" n="0916a05"/>到嶽邊止。萬派聲從海上消。則此然禪師願文。
<lb ed="J" n="0916a06"/>圓裹十虛遍周法界。能依敎行持者。所獲勝益。
<lb ed="J" n="0916a07"/>非淺尟也。釋文<anchor xml:id="nkr_note_add_0916a0701" n="0916a0701"/><anchor xml:id="beg0916a0701" n="0916a0701"/>已<anchor xml:id="end0916a0701"/>竟。</p></cb:div>
<lb ed="J" n="0916a08"/>
<lb ed="J" n="0916a09"/><cb:juan fun="close" n="1"><cb:jhead>禮佛發願文略釋<note place="inline">終</note></cb:jhead></cb:juan></cb:div>
<lb ed="J" n="0916a10"/><cb:div type="w"><cb:mulu level="1">附文</cb:mulu><cb:div type="xu"><cb:mulu type="序" level="2">跋</cb:mulu><head>跋</head>
<lb ed="J" n="0916a11"/><p xml:id="pJ30p0916a1101">右此怡山願文。雖則四百八十八字而功高九界
<lb ed="J" n="0916a12"/>德備五乘。權實雙彰。事理一貫。其心最大。其願最
<lb ed="J" n="0916a13"/>廣。不可視爲泛常。惟是課誦邊事。譬如摩尼珠王
<lb ed="J" n="0916a14"/>隨衆生心。應用無盡。智者得之。則雨衆寶普濟貧
<lb ed="J" n="0916a15"/>窮。愚人得之。但貿衣食。自利而<anchor xml:id="nkr_note_add_0916a1501" n="0916a1501"/><anchor xml:id="beg0916a1501" n="0916a1501"/>已<anchor xml:id="end0916a1501"/>。斯文亦然。凡修
<lb ed="J" n="0916a16"/>學者先須體會其意令起殷心。然後如敎行持發
<lb ed="J" n="0916a17"/>弘誓願。而所求必應。所獲必勝也。願我同志幸毋
<lb ed="J" n="0916a18"/>忽焉。</p><p xml:id="pJ30p0916a1803" cb:place="inline">癸巳夏安居書玉閣筆識</p></cb:div></cb:div>
<lb ed="J" n="0916a19"/><cb:div type="w"><cb:mulu type="附文" level="1">事義</cb:mulu><head>事義</head>
<lb ed="J" n="0916a20"/><cb:div type="note"><entry><form>實相身</form><cb:def><p xml:id="pJ30p0916a2004" cb:place="inline"><note place="inline">謂凡聖情盡。人法雙忘。離一切相。故名實相</note>。</p></cb:def></entry><entry cb:place="inline"><form>法門身</form><cb:def><p xml:id="pJ30p0916a2024" cb:place="inline"><note place="inline">謂自性淸淨。名
<lb ed="J" n="0916a21"/>淨法身。說法被機。名法門身</note>。</p></cb:def></entry><entry cb:place="inline"><form>性念處</form><cb:def><p xml:id="pJ30p0916a2115" cb:place="inline"><note place="inline">謂念自性染汚。緣理斷結。解空直入。除自性過
<lb ed="J" n="0916a22"/>故</note>。</p></cb:def></entry><entry cb:place="inline"><form>共念處</form><cb:def><p xml:id="pJ30p0916a2205" cb:place="inline"><note place="inline">謂念事理正助。兼修無礙。三明八解。十八神變圓滿具足故</note>。</p></cb:def></entry><entry cb:place="inline"><form>緣念
<lb ed="J" n="0916a23"/>處</form><cb:def><p xml:id="pJ30p0916a2302" cb:place="inline"><note place="inline">謂緣念三藏。及世間經書。無不通達故</note>。</p></cb:def></entry><entry cb:place="inline"><form>擇滅無爲</form><cb:def><p xml:id="pJ30p0916a2321" cb:place="inline"><note place="inline">擇。卽揀擇。滅。卽寂滅。無爲。
<lb ed="J" n="0916a24"/>卽眞空。謂用智揀擇四聖諦法。遠離見思煩惱。證寂滅眞空理故</note>。</p></cb:def></entry><entry cb:place="inline"><form>勝義正法</form><cb:def><p xml:id="pJ30p0916a2430" cb:place="inline"><note place="inline">謂三
<lb ed="J" n="0916a25"/>乘道果也</note>。</p></cb:def></entry><entry cb:place="inline"><form>世俗正法</form><cb:def><p xml:id="pJ30p0916a2509" cb:place="inline"><note place="inline">謂法律敎戒也</note>。</p></cb:def></entry><entry cb:place="inline"><form>正因佛性</form><cb:def><p xml:id="pJ30p0916a2519" cb:place="inline"><note place="inline">謂。佛性有三。一。在自性。名
<lb ed="J" n="0916a26"/>正因佛性。二。引出性。名緣因佛性。三。至得果。名了因佛性</note>。</p></cb:def></entry><entry cb:place="inline"><form>分段</form><cb:def><p xml:id="pJ30p0916a2625" cb:place="inline"><note place="inline">謂界內支形分段故</note>。</p></cb:def></entry><entry cb:place="inline"><form>變
<lb ed="J" n="0916a27"/>易</form><cb:def><p xml:id="pJ30p0916a2702" cb:place="inline"><note place="inline">謂界外改麤形爲細質。易短壽爲長年故</note>。</p></cb:def></entry><entry cb:place="inline"><form>蔕</form><cb:def><p xml:id="pJ30p0916a2719" cb:place="inline"><note place="inline">音嘬。蔕芥。小鯁也</note>。</p></cb:def></entry><entry cb:place="inline"><form>遍執</form><cb:def><p xml:id="pJ30p0916a2728" cb:place="inline"><note place="inline">謂遍一切
<pb ed="J" xml:id="J30.B259.0916b" n="0916b"/>
<lb ed="J" n="0916b01"/>諸法。而起執著故</note>。</p></cb:def></entry><entry cb:place="inline"><form>眞常</form><cb:def><p xml:id="pJ30p0916b0110" cb:place="inline"><note place="inline">謂眞如佛性。無生無滅故</note>。</p></cb:def></entry><entry cb:place="inline"><form>隨煩惱</form><cb:def><p xml:id="pJ30p0916b0123" cb:place="inline"><note place="inline">隨者隨其根本煩惱
<lb ed="J" n="0916b02"/>分位差別等流性故。由自類俱起。遍染二性。遍諸染心。此之三義皆具。名大隨具一。名中隨。仝
<lb ed="J" n="0916b03"/>無。名小隨</note>。</p></cb:def></entry><entry cb:place="inline"><form>聲聞緣覺菩提</form><cb:def><p xml:id="pJ30p0916b0311" cb:place="inline"><note place="inline">聲聞但樂自利以求解脫名聲聞菩提緣覺但起心
<lb ed="J" n="0916b04"/>念。觀諸緣法。名緣覺菩提</note>。</p></cb:def></entry><entry cb:place="inline"><form>識息煖三</form><cb:def><p xml:id="pJ30p0916b0415" cb:place="inline"><note place="inline">唯識云。謂壽煖識三。煖卽阿賴耶相分色法。身
<lb ed="J" n="0916b05"/>根所取故。此識種子名壽。以能生識故。現行是識。執持爲義故由此三法。更互依持。相續而爲
<lb ed="J" n="0916b06"/>命也</note>。</p></cb:def></entry><entry cb:place="inline"><form>道種智</form><cb:def><p xml:id="pJ30p0916b0606" cb:place="inline"><note place="inline">謂知十法界諸道種故</note>。</p></cb:def></entry><entry cb:place="inline"><form>正道</form><cb:def><p xml:id="pJ30p0916b0617" cb:place="inline"><note place="inline">六度行也</note>。</p></cb:def></entry><entry cb:place="inline"><form>助道</form><cb:def><p xml:id="pJ30p0916b0623" cb:place="inline"><note place="inline">三十七品助道
<lb ed="J" n="0916b07"/>法也</note>。</p></cb:def></entry><entry cb:place="inline"><form>臨濟參大愚</form><cb:def><p xml:id="pJ30p0916b0708" cb:place="inline"><note place="inline">臨濟義玄禪師參大愚。愚問甚處來濟云。黃檗來。愚曰。黃檗有
<lb ed="J" n="0916b08"/>何言句。濟云。弟子問佛法的的大意。三度被打。不知有過無過。愚曰老婆心切。爲汝徹困。更問
<lb ed="J" n="0916b09"/>有過無過。師於言下大悟</note>。</p></cb:def></entry><entry cb:place="inline"><form>夾山見船子</form><cb:def><p xml:id="pJ30p0916b0916" cb:place="inline"><note place="inline">夾山善會禪師上堂因語不契道吾指見
<lb ed="J" n="0916b10"/>船子。子問大德住甚寺。山曰。寺卽不住。住卽不似。子曰。不似似個甚麼。山曰。不是目前法。子曰。
<lb ed="J" n="0916b11"/>甚處學得來。山曰。非耳目之所到。子曰。一句合頭語。萬劫繫驢厥。山無語。子曰。垂絲千尺。意在
<lb ed="J" n="0916b12"/>深潭。離鉤三寸。子何不道。山擬開口。被師一橈打落水中。山纔上船。子曰道道。山擬開口。又打
<lb ed="J" n="0916b13"/>落水。山於此大悟</note>。</p></cb:def></entry><entry cb:place="inline"><form>道慧道種慧</form><cb:def><p xml:id="pJ30p0916b1313" cb:place="inline"><note place="inline">謂見道實性中。得聞佛知見。名曰道慧。知十法
<lb ed="J" n="0916b14"/>界諸道種。別解惑之相。一一皆示佛知見。名道種慧</note>。</p></cb:def></entry><entry cb:place="inline"><form>一切智一切種智</form><cb:def><p xml:id="pJ30p0916b1428" cb:place="inline"><note place="inline">謂知
<lb ed="J" n="0916b15"/>一切法。一相寂滅。卽悟佛知見。故名一切智。知一切法。一相寂滅。種種相貌皆知。卽入佛知見。
<lb ed="J" n="0916b16"/>故名一切種智</note>。</p></cb:def></entry><entry cb:place="inline"><form>檀滿</form><cb:def><p xml:id="pJ30p0916b1609" cb:place="inline"><note place="inline">謂如來修檀度時。號曰尸毘。此云與施。<name role="" type="person">帝釋天</name>主。欲驗其虛實。身變
<lb ed="J" n="0916b17"/>爲鷹。天臣變鴿。鷹來逐鴿。鴿入王胸。鷹爲索鴿。王曰我割身肉以代。鷹言。肉要與鴿相等。其時
<lb ed="J" n="0916b18"/>秤之。鴿愈重。而肉愈輕。王便擧身削盡而與。不惱不沒。卽時身體平復如故。是爲檀滿</note>。</p></cb:def></entry><entry cb:place="inline"><form>尸
<lb ed="J" n="0916b19"/>滿</form><cb:def><p xml:id="pJ30p0916b1902" cb:place="inline"><note place="inline">如來修戒度時。號普明王。時斑足王。欲取千王以祭山岳。唯少一人。王被所獲。王吿彼言。
<lb ed="J" n="0916b20"/>吾生來不妄。欲建大會普濟貧窮。願延七日。當來應之。斑足云。今如所願。汝若不來。欲取無難。
<lb ed="J" n="0916b21"/>時王回國。作會<anchor xml:id="nkr_note_add_0916b2101" n="0916b2101"/><anchor xml:id="beg0916b2101" n="0916b2101"/>已<anchor xml:id="end0916b2101"/>畢。委付國事。卽便往彼。斑足語言。世間之人。貪生畏死。汝去復來。眞不妄語。
<lb ed="J" n="0916b22"/>我今放汝。並釋千王。是爲尸滿</note>。</p></cb:def></entry><entry cb:place="inline"><form>忍滿</form><cb:def><p xml:id="pJ30p0916b2215" cb:place="inline"><note place="inline">如來修忍度時。爲忍辱仙人。岩間坐禪。時歌利王。遊
<lb ed="J" n="0916b23"/>歷山中。形乏寢息。時宮妃諸仙問法。王醒不見。巡至仙所。問曰。汝得非非想否。汝得四道果否。
<lb ed="J" n="0916b24"/>皆答言未。王曰。未離欲人。爲何視吾宮眷。卽便割截身體。王曰。汝嗔恨耶。仙曰。我不嗔恨。卽時
<lb ed="J" n="0916b25"/>血變爲乳。身體平復。王見此相。卽便求悔。是爲忍滿</note>。</p></cb:def></entry><entry cb:place="inline"><form>進滿</form><cb:def><p xml:id="pJ30p0916b2523" cb:place="inline"><note place="inline">如來修進度時。名大施太子。求
<lb ed="J" n="0916b26"/>如意珠。甫寶濟貧。得珠墮海。抒海取珠。諸天問言。抒海云何。答言。得珠墮海。故抒取之。天云。海
<lb ed="J" n="0916b27"/>水如何得竭。答曰。海水不竭。我終不休。天知心固。共助抒之。水卽減半。龍恐海乾。送珠與之。是
<pb ed="J" xml:id="J30.B259.0916c" n="0916c"/>
<lb ed="J" n="0916c01"/>爲進滿</note>。</p></cb:def></entry><entry cb:place="inline"><form>禪滿</form><cb:def><p xml:id="pJ30p0916c0106" cb:place="inline"><note place="inline">如來修禪度時。號螺髻仙人。亦名尙闍黎。得第四禪。出入息斷鳥謂爲木。
<lb ed="J" n="0916c02"/>於髻生卵。定起欲行恐傷其卵。卽更入定。鳥飛方起是名禪滿</note>。</p></cb:def></entry><entry cb:place="inline"><form>智滿</form><cb:def><p xml:id="pJ30p0916c0227" cb:place="inline"><note place="inline">如來修智度時。號劬
<lb ed="J" n="0916c03"/>嬪大臣。時有七王。各欲吞取<name role="" type="person">閻浮提</name>界。軍民不安。劬嬪大臣。分爲七分。城邑山川。不多不少。遂
<lb ed="J" n="0916c04"/>而息諍。是爲智滿</note>。</p></cb:def></entry><entry cb:place="inline"><form>降兜率</form><cb:def><p xml:id="pJ30p0916c0411" cb:place="inline"><note place="inline">謂菩薩利生念切。從<name role="" type="person">兜率天</name>。將降神時。觀<name role="" type="person">閻浮提</name>內。迦毘
<lb ed="J" n="0916c05"/>羅國。最爲處中。往古諸佛。皆生於此。卽便下生。是名降兜率。梵語兜率。此云知足。謂此天於五
<lb ed="J" n="0916c06"/>欲境知止足故</note>。</p></cb:def></entry><entry cb:place="inline"><form>託胎</form><cb:def><p xml:id="pJ30p0916c0609" cb:place="inline"><note place="inline">謂菩薩將託胎時。觀<name role="" type="person">淨飯王</name>。性行仁賢<name role="" type="person">摩耶夫人</name>。前五百世。曾爲菩
<lb ed="J" n="0916c07"/>薩母。應往彼託胎。大機之人。見乘旃檀樓閣。小機之人。見乘六牙白象。從右脅入。如處琉璃。身
<lb ed="J" n="0916c08"/>映於外。是名託胎</note>。</p></cb:def></entry><entry cb:place="inline"><form>出胎</form><cb:def><p xml:id="pJ30p0916c0810" cb:place="inline"><note place="inline">謂四月八日。日初出時。<name role="" type="person">摩耶夫人</name>。在毘嵐園。手攀無憂樹枝。菩
<lb ed="J" n="0916c09"/>薩從右脅而出。放大光明。九龍吐水。沐金色身。是名出胎</note>。</p></cb:def></entry><entry cb:place="inline"><form>出家</form><cb:def><p xml:id="pJ30p0916c0925" cb:place="inline"><note place="inline">謂太子年至十九時。出遊
<lb ed="J" n="0916c10"/>四門。見生老病死之相。厭世無常。心思出家。啓白父王。父王不許。二月七日。諸天白言。太子於
<lb ed="J" n="0916c11"/>無量劫來所修行願。今正是時。太子遂於後夜。乘馬入山。至跋伽仙人所。苦行林中。剃除鬚髮。
<lb ed="J" n="0916c12"/>是名出家</note>。</p></cb:def></entry><entry cb:place="inline"><form>降魔</form><cb:def><p xml:id="pJ30p0916c1207" cb:place="inline"><note place="inline">謂菩薩將成佛時。放大光明。隱蔽魔宮。時魔波旬。卽令三女。亂其淨行。菩
<lb ed="J" n="0916c13"/>薩以神力故。變其魔女。皆成老母。魔王大怒。遍敕部從。上震天雷。雨熱鐵丸。刀輪器仗。交橫空
<lb ed="J" n="0916c14"/>中。挽弓放箭。箭停空中。變成蓮花。不能加害。群魔驚怖。悉皆歸服。是名降魔</note>。</p></cb:def></entry><entry cb:place="inline"><form>成正覺</form>
<lb ed="J" n="0916c15"/><cb:def><p xml:id="pJ30p0916c1501"><note place="inline">謂菩薩降伏魔<anchor xml:id="nkr_note_add_0916c1501" n="0916c1501"/><anchor xml:id="beg0916c1501" n="0916c1501"/>已<anchor xml:id="end0916c1501"/>。坐菩提樹下。卽便入定悉知過去所造善惡。死此生彼之事。於臘月八日。明
<lb ed="J" n="0916c16"/>星出時。豁然大悟。得無上道。是名成正覺</note>。</p></cb:def></entry><entry cb:place="inline"><form>轉法輪</form><cb:def><p xml:id="pJ30p0916c1620" cb:place="inline"><note place="inline">謂菩薩成正覺<anchor xml:id="nkr_note_add_0916c1601" n="0916c1601"/><anchor xml:id="beg0916c1601" n="0916c1601"/>已<anchor xml:id="end0916c1601"/>。卽便思惟。我所得
<lb ed="J" n="0916c17"/>法。無能信受。不如入於涅槃。爾時梵天白言。今日法海<anchor xml:id="nkr_note_add_0916c1701" n="0916c1701"/><anchor xml:id="beg0916c1701" n="0916c1701"/>已<anchor xml:id="end0916c1701"/>滿。法幢<anchor xml:id="nkr_note_add_0916c1702" n="0916c1702"/><anchor xml:id="beg0916c1702" n="0916c1702"/>已<anchor xml:id="end0916c1702"/>立。潤濟開導。正在此時。云
<lb ed="J" n="0916c18"/>何捨於衆生。欲入涅槃。爾時如來受梵天請<anchor xml:id="nkr_note_add_0916c1801" n="0916c1801"/><anchor xml:id="beg0916c1801" n="0916c1801"/>已<anchor xml:id="end0916c1801"/>。先於<name role="" type="person">普光明殿</name>。爲利根菩薩。說梵網經。頓制五
<lb ed="J" n="0916c19"/>十八戒。次於<name role="" type="person">鹿野苑</name>中。爲憍陳如等轉四諦法輪。是名轉法輪</note>。</p></cb:def></entry><entry cb:place="inline"><form>入涅槃</form><cb:def><p xml:id="pJ30p0916c1928" cb:place="inline"><note place="inline">謂如來度人<anchor xml:id="nkr_note_add_0916c1901" n="0916c1901"/><anchor xml:id="beg0916c1901" n="0916c1901"/>已<anchor xml:id="end0916c1901"/>
<lb ed="J" n="0916c20"/>畢。將入涅槃。二月十五日。於<name role="" type="person">拘尸那城</name>。娑羅雙樹間。臥七寶床。其林忽然變白。爾時佛受<name role="" type="person">純陀</name>
<lb ed="J" n="0916c21"/>供<anchor xml:id="nkr_note_add_0916c2101" n="0916c2101"/><anchor xml:id="beg0916c2101" n="0916c2101"/>已<anchor xml:id="end0916c2101"/>。與<name role="" type="person">文殊師利</name>等言。諸善男子。但當自修其心。愼莫放逸。遂於中夜。卽入涅槃。是名涅槃</note>。</p></cb:def></entry><entry cb:place="inline"><form>
<lb ed="J" n="0916c22"/>十類</form><cb:def><p xml:id="pJ30p0916c2203" cb:place="inline"><note place="inline">卽十法界身也</note>。</p></cb:def></entry><entry cb:place="inline"><form>七趣</form><cb:def><p xml:id="pJ30p0916c2211" cb:place="inline"><note place="inline">六趣加仙</note>。</p></cb:def></entry><entry cb:place="inline"><form>五位</form><cb:def><p xml:id="pJ30p0916c2217" cb:place="inline"><note place="inline">資糧。加行。通達。修習。究竟</note>。</p></cb:def></entry><entry cb:place="inline"><form>足輪
<lb ed="J" n="0916c23"/>放光</form><cb:def><p xml:id="pJ30p0916c2303" cb:place="inline"><note place="inline">出華嚴經</note>。</p></cb:def></entry><entry cb:place="inline"><form>十八變化</form><cb:def><p xml:id="pJ30p0916c2311" cb:place="inline"><note place="inline">右脅出水。左脅出火。右脅出火。左脅出水。身上出水。
<lb ed="J" n="0916c24"/>身下出火。身下出水。身上出火。履水如地。入地如水。空沒在地。地沒升空。空中行。空中住。空中
<lb ed="J" n="0916c25"/>坐。空中臥。現大身滿虛空。大復現小</note>。</p></cb:def></entry><entry cb:place="inline"><form>奢摩他</form><cb:def><p xml:id="pJ30p0916c2518" cb:place="inline"><note place="inline">此云止。以寂靜爲義。乃定之別名也</note>。</p></cb:def></entry><entry cb:place="inline"><form>與
<lb ed="J" n="0916c26"/>元負人</form><cb:def><p xml:id="pJ30p0916c2604" cb:place="inline"><note place="inline">謂地獄報是情業。餓鬼報是想業。故鬼業盡。二報俱空。則爲畜生。與前造惡因
<lb ed="J" n="0916c27"/>時。與負債元人相値。而酬償先債也</note>。</p></cb:def></entry><entry cb:place="inline"><form>五大法界</form><cb:def><p xml:id="pJ30p0916c2719" cb:place="inline"><note place="inline">地水火風空</note>。</p></cb:def></entry></cb:div></cb:div>
</body>
<back>
<cb:div type="apparatus">
<head>校注</head>
<p>
<app from="#beg0905a2101" to="#end0905a2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3"><space quantity="0"/></lem><rdg wit="#wit.orig">一</rdg></app>
<app from="#beg0905a2401" to="#end0905a2401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3"><space quantity="0"/></lem><rdg wit="#wit.orig">一</rdg></app>
<app from="#beg0905a2701" to="#end0905a2701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3"><space quantity="0"/></lem><rdg wit="#wit.orig">一</rdg></app>
<app from="#beg0905b0401" to="#end0905b0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3"><space quantity="0"/></lem><rdg wit="#wit.orig">一</rdg></app>
<app from="#beg0905b0701" to="#end0905b0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3"><space quantity="0"/></lem><rdg wit="#wit.orig">一</rdg></app>
<app from="#beg0906b1501" to="#end0906b1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">縛</lem><rdg wit="#wit.orig">縳</rdg></app>
<app from="#beg0906c2001" to="#end0906c2001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0907a1201" to="#end0907a1201"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">縛</lem><rdg wit="#wit.orig">縳</rdg></app>
<app from="#beg0907a1301" to="#end0907a1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">縛</lem><rdg wit="#wit.orig">縳</rdg></app>
<app from="#beg0907b1001" to="#end0907b1001"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0907c2101" to="#end0907c2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">縛</lem><rdg wit="#wit.orig">縳</rdg></app>
<app from="#beg0909b0501" to="#end0909b0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0910a0101" to="#end0910a0101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0910a0102" to="#end0910a0102"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0912a0401" to="#end0912a0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0912c2501" to="#end0912c2501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0913b0401" to="#end0913b0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0913b1801" to="#end0913b1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0913c0601" to="#end0913c0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0914a0801" to="#end0914a0801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3"><g ref="#CB21701">󵓅</g></lem><rdg wit="#wit.orig"><g ref="#CB21703">󵓇</g></rdg></app>
<app from="#beg0914b0601" to="#end0914b0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3"><g ref="#CB21701">󵓅</g></lem><rdg wit="#wit.orig"><g ref="#CB21703">󵓇</g></rdg></app>
<app from="#beg0914b2101" to="#end0914b2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">母</lem><rdg wit="#wit.orig">毋</rdg></app>
<app from="#beg0915a2301" to="#end0915a2301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3"><g ref="#CB21701">󵓅</g></lem><rdg wit="#wit.orig"><g ref="#CB21703">󵓇</g></rdg></app>
<app from="#beg0915b0401" to="#end0915b0401"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0915b0501" to="#end0915b0501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0915b0601" to="#end0915b0601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0915b1101" to="#end0915b1101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">縛</lem><rdg wit="#wit.orig">縳</rdg></app>
<app from="#beg0915c1301" to="#end0915c1301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">己</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0916a0301" to="#end0916a0301"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0916a0701" to="#end0916a0701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0916a1501" to="#end0916a1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0916b2101" to="#end0916b2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0916c1501" to="#end0916c1501"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0916c1601" to="#end0916c1601"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0916c1701" to="#end0916c1701"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0916c1702" to="#end0916c1702"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0916c1801" to="#end0916c1801"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0916c1901" to="#end0916c1901"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
<app from="#beg0916c2101" to="#end0916c2101"><lem wit="#wit.cbeta" resp="#resp3">已</lem><rdg wit="#wit.orig">巳</rdg></app>
</p>
</cb:div>
<cb:div type="add-notes">
<head>新增校注</head>
<p>
<note n="0905a2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0905a2101">［－］【CB】，一【嘉興】</note>
<note n="0905a2401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0905a2401">［－］【CB】，一【嘉興】</note>
<note n="0905a2701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0905a2701">［－］【CB】，一【嘉興】</note>
<note n="0905b0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0905b0401">［－］【CB】，一【嘉興】</note>
<note n="0905b0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0905b0701">［－］【CB】，一【嘉興】</note>
<note n="0906b1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0906b1501">縛【CB】，縳【嘉興】</note>
<note n="0906c2001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0906c2001">己【CB】，巳【嘉興】</note>
<note n="0907a1201" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0907a1201">縛【CB】，縳【嘉興】</note>
<note n="0907a1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0907a1301">縛【CB】，縳【嘉興】</note>
<note n="0907b1001" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0907b1001">己【CB】，巳【嘉興】</note>
<note n="0907c2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0907c2101">縛【CB】，縳【嘉興】</note>
<note n="0909b0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0909b0501">已【CB】，巳【嘉興】</note>
<note n="0910a0101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0910a0101">已【CB】，巳【嘉興】</note>
<note n="0910a0102" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0910a0102">己【CB】，巳【嘉興】</note>
<note n="0912a0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0912a0401">已【CB】，巳【嘉興】</note>
<note n="0912c2501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0912c2501">已【CB】，巳【嘉興】</note>
<note n="0913b0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0913b0401">己【CB】，巳【嘉興】</note>
<note n="0913b1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0913b1801">已【CB】，巳【嘉興】</note>
<note n="0913c0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0913c0601">已【CB】，巳【嘉興】</note>
<note n="0914a0801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0914a0801"><g ref="#CB21701">󵓅</g>【CB】，<g ref="#CB21703">󵓇</g>【嘉興】</note>
<note n="0914b0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0914b0601"><g ref="#CB21701">󵓅</g>【CB】，<g ref="#CB21703">󵓇</g>【嘉興】</note>
<note n="0914b2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0914b2101">母【CB】，毋【嘉興】</note>
<note n="0915a2301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0915a2301"><g ref="#CB21701">󵓅</g>【CB】，<g ref="#CB21703">󵓇</g>【嘉興】</note>
<note n="0915b0401" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0915b0401">己【CB】，巳【嘉興】</note>
<note n="0915b0501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0915b0501">己【CB】，巳【嘉興】</note>
<note n="0915b0601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0915b0601">己【CB】，巳【嘉興】</note>
<note n="0915b1101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0915b1101">縛【CB】，縳【嘉興】</note>
<note n="0915c1301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0915c1301">己【CB】，巳【嘉興】</note>
<note n="0916a0301" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0916a0301">已【CB】，巳【嘉興】</note>
<note n="0916a0701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0916a0701">已【CB】，巳【嘉興】</note>
<note n="0916a1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0916a1501">已【CB】，巳【嘉興】</note>
<note n="0916b2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0916b2101">已【CB】，巳【嘉興】</note>
<note n="0916c1501" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0916c1501">已【CB】，巳【嘉興】</note>
<note n="0916c1601" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0916c1601">已【CB】，巳【嘉興】</note>
<note n="0916c1701" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0916c1701">已【CB】，巳【嘉興】</note>
<note n="0916c1702" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0916c1702">已【CB】，巳【嘉興】</note>
<note n="0916c1801" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0916c1801">已【CB】，巳【嘉興】</note>
<note n="0916c1901" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0916c1901">已【CB】，巳【嘉興】</note>
<note n="0916c2101" resp="#resp2" type="add" target="#nkr_note_add_0916c2101">已【CB】，巳【嘉興】</note>
</p>
</cb:div>
</back></text></TEI>